contrast2.jpgcontrast1.jpg

Spis treści

 

Dzieje wsi Wargawa

 

 

 

Wieś, własność szlachecka najwcześniej wzmiankowana w XIV wieku w Księgach Sądowych miasta Łęczycy, wymieniana wtedy jako Wargaua, Wargavi, Vargaua. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od pierwszych właścicieli wsi - Wargawskich herbu Rola. Pierwsza wzmianka o wsi z roku 1388 opisuje niejakiego Przybysława z Wargawy (Przibislai de Wargawa) który staje w sądzie przeciwko Piotrowi z Woli Oporowskiej, powołując jako świadków min. Pawła z Osędowic (Paulus de Otosandowicze), Rafała z Kencerzyna (Raphael de Kanczerzino miejscowość już nie istniejąca, w pobliżu Daszyny) oraz Kelianus de Upale. (K.S. T 1,751) Dalsze zapiski w księgach sądowych do roku 1419, wymieniają też inne osoby podające się z Wargawy: min. Mikołaja, Przybigniewa (Przibigneus), Przybysława, Pachne, Seczka, Jana, Jarosława, Stanisława.  W 1397 r. wymieniany jest Vilczko dziedzic Wargawy (Vilczko heres de Wargaua).

Około 1397 r. Wojciech z pobliskiego Szamowa kupił działy w Wargawie za 40 grzywien groszy praskich. Pisał się następnie z Wargawy, uczestnicząc w 1405 r. w sprawach granicznych dotyczących tej wsi. Identyfikować go można z Wojciechem Budkiem z Wargawy, po którym w 1415 r. występowała wdowa Grzymka wraz z dziećmi. (ZŁ. 4 k.464)

Niewątpliwie na na uwagę zasługuje zapiska w księgach sądowych z 1398 roku.

W Łęczycy stawiają sie: Przybigniew z jednej strony, Aleksander z drugiej oraz Jan, Jakusz i Stanisław z trzeciej którzy zeznali wobec Jana, starosty łęczyckiego i oleśnickiego, że podzielili między siebie dziedzictwo in villa Wargawa, na trzy części. [KS.II.5719]. Od tej pory można mówić o powstaniu 3 odrębnych punktów osadniczych noszących jednak wspólne główne miano. Może być to początek powstania :Wargawy Młodej, Wargawy Starej, oraz nie istniejacej obecnie administracyjnie Wargawy zwanej Budki

 

Nota, quod venientes nobiles de Wargawa: Pribigneus de una parte, Alexander ex altera parte, Johannes, Jacussius et Stanislaus filiastri premissorum de tercia parte, ordinaverunt inter se coram dno Johanne Oleszniciensi et capitaneo Lanciciensis benivole, quod debent dividere hereditatem in villa Wargawa ad tres partes[...]?

 

Prawdopodobnie ten że sam Przybigniew w 1417 r. świadczy przy odwołaniu nagany szlachectwa Piotra z Goszczynna:

 


 

W 1432 r. Przybysław z Wargawy clenodia: Rolany (godła herbowego Rola) wraz z Stefanem z Łąkoszyna, świadczy w Łęczycy,  przy oczyszczeniu szlachectwa Mikołaja z Dobna Występują też dziedzice Kaszew oraz miejscowości Wały k.Kutna


 

12 maja 1487 r. Kazimierz Jagiellończyk wydał zezwolenie Janowi Szamowskiemu z Szamowa, ówczesnemu kasztelanowi konarskiemu, prawdopodobnie ówczesnemu właścicielowi na przeniesienie Wargawy na tzw. prawo niemieckie:

"Joanni Schamowsky, castellano Conariensi, datum est ius theutonicum super villas ipsius Schamowo et Wargawa, in terra et districtu Lanciciensi sitas."

 

 Ponieważ na początku XVI w. znamy 3 osady (leżące w bliskim sąsiedztwie) o tej nazwie , nie wiemy która o którą z nich chodzi. O wspomnianej lokacji tak oto pisze S.M. Zajaczkowski w swej pracy dt. lokacji osad wiejskich na  prawie niemieckim na obszarze powiatu łęczyckiego:

"J. Łaski w lustracji dóbr kościelnych (Liber Beneficiorum), na terenie parafii Witonia wymienił Wargawę Budek, oraz Wargawę podwójną - duplex. Jedną z tych ostatnich opatrzył dodatkowym mianem stara (antiqua), Nyrskj. W wykazach poborowych z 1576 r. wymieniono tylko 2 osady leżące na terenie parafii witońskiej o nazwie Wargawa, przy czym jedną była Wargawa Dutky albo Budek, drugą zaś Wargawa Stara. Wargawa Stara zwana tez Wielką wzmiankowana w źródłach z końca XV w. W 1492 r. źródła wymieniły Marcina z Wargawy zwanego Budek (Ziemskie Łęczyckie, 15). Od jego przydomka posiadana przezeń wieś wzięła swoje drugie miano. Po wspomnianym wyżej podziale wsi na 3 części, nasuwa się pytanie do której Wargawy miało odnosić się wspomniane wyżej zezwolenie monarsze. Wzmiankowana zapiska z 1492 r. wymieniająca Marcina Budka pozwala przyjąć, iż w jego rękach znajdowała się Wargawa Budek. Ten Marcin pełnił wówczas funkcję współarbitra w sprawie toczonej pomiędzy znanym kasztelanem konarskim Janem z Szamowa, który był wtedy burgrabią łęczyckim, i jego żoną Elżbieta, a inną panią noszącą to samo imię. Ta druga z kolei Elżbieta była małżonką Stanisława Nirskiego, który pisał się z Wargawy Wielkiej; był on więc jej właścicielem lub współwłaścicielem. Może więc Jan Szamowski dzierżył Wargawę zwaną przez J. Łaskiego "Nirskj". Co prawda nazwisko Stanisława  Nirski, każe przypuszczać iż to on wywodził się ze wspomnianej ostatnio wsi. Sprawa jest więc ciężka do rozstrzygnięcia. Jednak omawiane punkt osadniczy będący własnością kasztelana konarskiego nie doczekały się formalnej lokacji na prawie niemieckim. Dane z XVI w. nie przekazały bowiem wiadomości, iż w jakiejkolwiek z istniejących wówczas Wargaw funkcjonował sołtys lub znajdowały się pola należące do uposażenia sołectwa."

Następnym dokumentem w którym jest wymieniana Wargawa, są lustracje dóbr archidiecezji gnieźnieńskiej z lat 1511-1523 (Liber Beneficiorum, Łaskiego) , które wymieniają Wargowo Budkhy, Varga Antiqua (Stara), Wargowo Duplex (Podwójna) jako wsie należące do parafii Witonia. Dwie pierwsze dawały dziesięcinę z łanów folwarcznych i kmiecych plebanowi w Witoni, ostatnia dawała tylko z folwarku, zaś kmiecie oddawali diecezji łęczyckiej.

 

Według regestr poborowych z 1576 r. Wargawa Stara (Antiqua) własność Bartłomieja Szamowskiego posiada 9 łanów, karczme, 1 łan pusty (desertatus), 8 osadników lub kmieci.

Wargawa Dutky, w części własność Mateusza Jarochowskiego posiadającego 2 łany, 2 zagrodników, karczmę, 2 rzemieślników, 2 osadników. W drugiej części należy do Jana Szamowskiego, kasztelana brzezińskiego posiadającego 7 łanów, karczmę.

Wargawa Budki (Wargava Budek) jest w posiadaniu Jadwigi Wargawskiej, która płaci z 1 łanu, 1 zagrodnika.

 


Wargawka alias Wargawa Mała

 

Wargawa Mała na przestrzeni lat 1750-1830 miała kilku właścicieli posiadających swoje działy. Byli nimi min.  Szołajscy, Stępowscy, Gajewscy. Rejestr  ks. Franciszka Czajkowskiego, zawierający spisu właścicieli i posesorów dóbr ziemskich z lat 1783-1784 prócz Szołajski wymienia także rodzinę Skrzyńskich.

Skrzyńscy herbu Zaremba

W latach 1774-1783  Wargawke zamieszkiwał bracia Skrzyńscy: Adam i Józef. Byli najstarszymi synami Stefana Skrzyńskiego, cześnika orłowskiego (łęczyckiego). Adam syn Stefana i jego pierwszej żony Barbary Szołayskiej. Józef pochodził z drugiego związku Stefana z Rozalią Kuczyńską (Kucińską) z Gledzianówka. Skrzyńscy przybyli do Wargawki z Obidówka w sąsiedniej parafii Strzegocin. Stefan zmarł przed 1764 rokiem. Najstarszy Adam zmarł bezdzietnie w 1783 r. w Wargawce w wieku 37 lat.

Żoną Józefa Skrzyńskiego była Katarzyna Rupniewska. W Wargawce przychodzą na świat synowie Kajetan zmarły młodo, Eustachy Wincenty oraz Piotr (Paweł?). 1780 roku Józef i Katarzyna opuszczają Wargawkę i przenoszą się do Dąbrówki Wielkiej (pow. Zgierz), nastepnie do Trzcianki i ostatecznie osiadają w Niesułkowie gdzie zamieszkują pozostali bracia Józefa - Teodor oraz Kazimierz. Wiecej o Skrzyńskich czytaj tu …

Szołajscy

Około 1750 roku właścicielem cząstki Wargawy Małej był niejaki Józef Szołajski, któremu zastaw dzierżawny w tym czasie płacił  Franciszek Żuchowski (Zuchowski?). (Ł.G.Insk 366). W późniejszym czasie tj.  w 1762 r. występuje Stanisław Szołajski.Syn Szymon urodzony w 1764 roku. W 1793 roku w Wargawce przychodzi na świat Teodora córka Antoniego Szołayskiego z Jarochowa i Marianny domo Drzewieckiej. Prawdopodobnie synem Antoniego jest Jan który latach 1780-1827 zamieszkuje Wargawę. Żoną Jana była Marianna z Szaniorowskich (Szanierów) . W 1827 Jan Szołajski dziedzic cześci Wargawy Małej (Wargawki) świadkuje przy narodzinach syna Tomasza Siewierskiego, wówczas dzierżawcy innej części Wargawki i Matyldy z Jerzmanowskich. Ostatecznie Szołajscy po roku 1832 opuszczają Wargawkę i przenoszą się do Dąbrówek w pow. zgierskim.

 

Stępowscy i Gajewscy

Inna cząstka Wargawy Małej należała do rodziny Stępowskich. W latach ok 1790-1820 byli to Wiktor i Elżbieta Łobodzka właściciele sąsiedniego Szamowa. Tak na marginesie blisko spowinowaceni ze sobą Stępowscy w tym czasie osiadli  min: w Węglewicach (Wojciech Stępowski brat Wiktora z żoną Salomea Łobodzką),  Romartowie gdzie w 1821 r. wieś dzierżawił Leon, brat Wiktora Stanisław dziedzic Srebrnej w pow. łęczyckim, brat Marceli dziedzic Bowętowa, syn Wiktora - Karol właściciel Glinnika w pow. brzezińskim w gminie Waliszew.

Po Wiktorze Stępowskim Wargawka przeszła na córkę Dorotę. W 1811 roku we Witoni Dorota bierze ślub z Franciszkiem Gajewskim, 46 letnim wdowcem, wówczas dzierżawcą wsi Barłogi.  W Wargawce w latach 1813-25  przychodzą na świat  ich dzieci: czterech synów i córka. W 1826 Gajewscy wypuszczają majątek w dzierżawę.  Gazeta Korrespondenta Warszawskiego i Zagranicznego informuje:

" Wargawa młoda, część pierwsza w Powiecie i Obwodzie Łęczyckim, Województwie Mazowieckim położona, Doroty z Stępowskich i Franciszka małżonków Gajewskich dziedzicznie przynależąca, gruntu ornego prócz łąk, zarośli i pastwisk trzy włóki mniej lub więcej obejmująca, mająca wysiewu ozimego korcy 45, z której czystej intraty jako to: propinacyi i owczarza złp. 650 rachować można: wraz zabudowaniami, robocizna, czynszami, inwentarzem do gruntu przywiązanymi w trzech letnią dzierżawną Possessyą od S. Jana Chrzciciela r.b. Zaczynać, a w tym że samym czasie 1829 r. kończyć się mająca, w drodze publicznej licytacyi, w terminie 5 czerwca 1826 r. przed Mikołajem Szczawińskim Rejentem Powiatu Łęczyckiego w mieście Obwodowym Łęczycy w iego Kancellaryi o godzinie 10 z rana oznaczonym wypuszczoną zostanie ? Licytacya od summy takiej jaką pierwszy licytant zaoferuje, zaczynać się będzie. Akta zajęcia, warunki licytacyjne i wyciąg podatków w Kancelaryi rzeczonego Rejenta przejrzane by mogą. O czem się publiczność zawiadamia.Łęczyca d. 10 kwietnia 1826 roku."

Niestety nie pomaga to zadłużonemu majątkowi i 1828 poddany jest  licytacji. W wyniku utraty majątku Gajewscy przenoszą się do Łęczycy. Fanciszek Gajewski umiera  w 1837 r. w Bolimowie

Wśród dzierżawców Wargawki można wymienić min.  Pawła Siewierskiego męża Zofii z Dzierzbickich, jego następcy syna Tomasza Siewierskiego z żoną Matylda Jerzmanowską (lata 1822-1828) , Edwarda Wyrembowskiego (lata 1829-32) który przed Wargawką dzierżawił  Gąsiorów w gminie Mazew. Żoną Edwarda była Zofia Skrzynecka córka Wojciecha dziedzica Kozub i Marianny z Kossowskich.

Wargawę małą w latach 1755-1795 zamieszkiwała też szlachecka rodzina Korycińskich. Aleksander Koryciński mąż Zofi Szałajskiej (Szołajskiej?). Jan Koryciński który w 1777 slubuje z Justyną Jankowską, córką Mateusza z sąsiedniego Szamowa właściciela połowy wsi.  W 1771 odbył się ślub Petronelli Korycińskiej z Michałem Gostkowskim, na którym świadkowali Jan Głębocki kasztelan kruszwicki z Wroczyn i Nobilis Bonawentura Kamiński z Wargawy Starej drugi mąż Teresy Drwalewskiej dziedziczki Wargawy Starej.

   

Niesiołowscy herbu Korzbok

Ostatnimi właścicielami Wargawki przed parcelacją dóbr w 1908 roku przez dwa pokolenia była rodzina Niesiołowskich. Po krótce pragnę przedstawić bliżej ich losy. Pierwszym z rodu Niesiołowskich który osiadł w Wargawce był Franciszek. Rodzice Franciszka - Mateusz i Kunegunda z Skrzyńskich pochodzili z Jastrzębi w parafii Sokołów w powiecie gostynińskim. Franciszek urodził się tam w 1816 roku, był jedynym synem Mateusza i jego drugie żony Kunegundy. Warto tu wspomnień o tym że Kunegunda Skrzyńska była córką Marcelego Skrzyńskiego i Małgorzaty Łączowskiej/Łączyńskiej. Z kolei Marceli to syn Stefana i Rozalji Kucińskiej z Obidówka. Od 1770 do 1780 roku bracie Marcelego Skrzynscy zamieszkiwali Wargawkę. Można wiec powiedzieć że po prawie stu latach Skrzyńscy powrócili w swoje strony. Przed 1857 Franciszek staje się właścicielm Wargawki lub jej części. Pierwszą żoną Franciszka  była Natalia Rudnicka córka Tomasza i Felicjanny z Szamowskich dziedziców sąsiedniego Szamowa. Ślub miał miejsce w Warszawie w 1857 roku. Niestety ich szczęście nie trwało długo. W rok po slubie w wieku 24 lat umiera Natalia, a 3 lata później ich jedyny syn Miron.  Drugą żoną Franciszka została Włodzimira Byszewska, córka Romualda i Emilii z domu Hewell, dziedziców wsi Kotków w gminie Grabów. Slub miał miejsce w Łęczycy w 1865 roku. Dzieci to: Miron (1868 r.), Józef (1869) i Jadwiga (1872) .

W 1871 roku przed Heroldią Królestwa Polskiego Franciszek przeprowadził wywód szlachectwa w której udowodnił swoje pochodzenie od Mateusza i Kunegundy ze Skrzyńskich. Wywód sięgał aż do roku 1621 począwszy od swego pradziada Jakuba Niesiołowskiego z Jastrzębi. Dokumenty dotyczące szlacheckiego pochodzenia Niesiołowskich wymieniają także małoletnich synów Franciszka: Mirona i Józefa.

 

Niesiołowskim dobrze się wiedzie i w 1880 roku kupują sąsiedni majątek -  Wargawę Starą, którą w 1899 podarowuja młodszemu synowi Józefowi. Na gospodarstwie w Wargawce pozostaje starszy syn Miron.

W 1882 folwark Wargawa, oddzielony w 1860 r. od dóbr Szamów posiadał 379 mórg (374 mórg gr. ornych, 1 morga łąki, 3 morgi nieużytków) oraz 9 budynków drewnianych.

Miron Niesiołowski

Żoną Mirona została Ewa z Węglińskich herbu Śreniawa. Slub miał miejsce w 1897 roku w Choceniu (kuj-pomors.) Ewa była córką Antoniego Węglińskiego powstańca styczniowego walczącego w oddziale E.Taczanowskiego i Aleksandry Różyckiej h. Rola, dziedziczki majątku Mikstal k.Kutna. Mają 2 córki Joanna Marię i Zofię Salmeę, oraz syna Stefana. Zofia zameżna w 1923 za Bolesława Rotherta z Aleksandrowa. Mieszkają w Warszawie. Niesiołowska-Rotherowa  bieże czynny udział w powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka. Zmarła w 1960 r. Na warszawskich Powązkach w rodzinny grobowcu pochowani zostali: Miron Niesiołowski (zm. 1940), Zofia Niesiołowska-Rotherowa (zm. 1960), Bolesław Rothert (zm. 1952), Ewa z Węglińskich Niesiołowska (zm.1960) Kwatera 152

 

 Jadwiga

Siostra Mirona Jadwiga w 1872 roku w Wargawie wychodzi za mąż za Antoniego Różyckiego właściciela majątku Ptaszkowice koło Łasku. W 1898 Antoni Różycki kupuje Krzyżanów koło Kutna, gdzie się osiedla. Sąsiedni Krzyżanówek należał wówczas do Mieczysława Różyckiego – prawdopodobnie brata Antoniego. Różyccy 1910 sprzedają Krzyżanów i przenoszą się do Warszawy. Córka Halina zamężna 1920 roku w Warszawie za Stanisława Michała Radwana, lekarza, kapitana Wojska Polskiego. W czasie okupacji w 1944 roku Różyccy oddają życie za Ojczyznę.

Dnia 19 i 22 maja 1944 roku na terenie niemieckiego więzienia Pawiak zostali rozstrzelani:  Jadwiga Niesiołowska z córkami: Jadwigą i  Haliną Radwan, oraz nastoletni synowie Haliny: Wojciech (l.20) i Wiesław Radwan (l.18). Pochowaniu w jednej mogile na Powązkach. Oddali życie Bogu i Ojczyźnie.
Syn Mirona -  Stefan Niesiołowski oficer Wojscka Polskiego Armii Łódź zginał we wrześniu 1939 r.

 


Wargawa Stara

 

Inwentarz wsi sporządzony w 1667 roku jako właściciela podaje niejakiego Mikołaja Zakrzewskiego.

 

Inwentarz bonorum villa Wargawa, z 1667 r.

 

Inwentarz wsi Wargawy Starej zeszłego Mości. Pana Mikołaja Zakrzewskiego i pozostały małżonki jego i potomkami jego. Folwark przy nim postawiony na wschód słońca, w folwarku izba bardzo zła i spróchniała, w tej izbie okien nie masz, także w tej izbie pic zły prosty kuminek zły, konewnik (taki szafo-kredens) stary niedobry, w tej izbie ławy nie masz ani stoła, drzwi na zawiasach tak i do izby jak i do komory niedobre... z tej izby komora, drzwi nie na zawiasach, w tej komorze okna nie masz, na tej komorze (porka?) niedobra, do tej porki(?) drzwi na biegunie niedobre.

 

 

 

W tym folwarku sień zła która o 2 kuminach bardzo złych, w tej sieni drzwi duże złe, jedne na podwórze, drugie do gumna na biegunach. Z tej sieni izba piekarniana w której izbie okien nie ma, w tej izbie piec stary niedobry. Na tym folwarku poszycie złe. W tym folwarku obory nie masz tylko dylów z tych obór 24 i 4 słupów,stodoła spustoszała w której stodole dachowie obalonych słupów ... z tych dylów 30 złych, podwórze nieogrodzone. Ogrody niezasiane, w którym ogrodzie 2 takie(?) nieogrodzone. W jednym ogrodzie rzepniku zasianego kawałków 10, chałupy chłopskich kmiecich 3, ogrodnika jedna, którzy kmiecie mają po 4 woły i po jednej krowie, koni nie mają, u tych kmieciach robocizna od św. Jakuba do św. Michała po dni 4, święta kiedy się trafiają w tydzień 2 pańskie, jedna chłopska druga... a kiedy jedno na pańskie pół dnia chłopskie, pół dnia ci kmiece. Kmiece zasiewki niedobre mają po tych kmieciach podatki kopę dziesiątą czynszu po złotymu kaplonów(?) po parę po pół kopy. Ogrodnik jeden, robocizna po nim zwyczajna, przysiewek po 2 składy żyta po składzie, jęczmienia, prosa po zagonie, lnu po zagonie, grochu po składzie, rzepy po składzie, niedobrego owsa składów 6, piec wlepienny do palenia wapna. Działo się w Wargawie w roku 1667. Stanisław Charchowski, Wawrzyniec Leśniowski, Jan Łukaszewski, Wacław Kuczborski.

Na początku XVIII w. Wargawa Stara należała min. do bliżej nieznanej szlacheckiej rodziny Drwalewskich z Drwalewa w woj. łeczyckim. Są nimi Kazimierz i Agnieszka domo Grabska. Ich ślub miał miejsce w 1692 r w Kucharach,skąd pochodziła Panna młoda, w parafii Strzegocin. Agnieszka była córką Pawła Grabskiego i Heleny domo Madalińskiej. Grabscy to w tym czasie właściciele Kuchar Strzegocińskich oraz min. fundatorzy nowego drewnianego kościoła w Strzegocinie. Potomstwo Kazimierza i Agnieszki:  Jan Andrzej ochrzczony w Strzegocinie, Aleksander oraz córka Ewa. O Janie nic później nie wiadomo, być może zmarł za młodu. W międzyczasie Drwalewscy przenoszą się do Wargawy Starej, której stają się właścicielami. Kazimierz umiera w Wargawie w 1741 r. wieś w następstwie przechodzi na dzieci: Aleksandra i Ewę.

Żoną Aleksandra została Salomea Kwiatkowska. Alexander zmarł bezpotomnie w Wargawie w 1741 r. w wieku 40 lat. Tak jak jego ojciec został pochowany w kryptach kościoła w Topoli Królewskiej. Salomea wychodzi ponownie za Bonawenturę Kamińskiego.

Siostra Ewa zamężna za  Jana Leśniewskiego. Leśniewscy byli średnio zamożną szlachtą pochodzącą z Pruszek w parafii Siedleckiej.  W latach 1700-1790 Leśniewscy vel Leśniowscy dziedziczyli Pruszki w części zwanej Moraczewizna. W latach 1750-1789 właścicielem Pruszek był Stanisław wiceregens łeczycki, burgrabia i jego żona Domicella Zieleniewska. Ewa po śmierci swego brata pozostaje jedyną dziedziczką Wargawy Starej. W 1760 r. w grodzie łeczyckim owdowiała Ewa dochodzi swoich praw przeciwko Salomei, wdowy po Aleksandrze Drwalewskim z obecnym mężem Bonawentury Kamińskigo (Ł.Lib.Insc.374,k.148) 

Leśniewscy

Zapewne w wyniku zawartej ugody pomiędzy Ewą Leśniewską a Bonawenturą Kamińskim Wargawa w całości pozostaje przy Ewie Leśniewskiej. Dziećmi Ewa i Jana byli: Antoni, Marianna i Brygida.  Po spłaceniu swoich córek ok. 1770 roku Antoni dziedziczy Wargawę. Zoną Antoniego została Tekla z Czarneckich. Antoni także dzierżawi wieś Zdziechów (gm. Lutomiersk). Testament siostry Marianny wspomina o kaucji którą Antoni wpłacił „dla Królewsko-Pruskiej Ekonomicznej Kamery względem trzymania dóbr Zdziechowa”. Antoni zmarł nagle w Zdziechowie w 1800 roku. Pochowany został w Lutomiersku. Mógł przebywać wtedy u rodziny, tj. Teresy z Leśniewskich Podczaskiej i jej męża Romana Podczaskiego, w tym czasie dzierżawców majątku Zdziechowskiego. Teresa była córką wspomnianego Stanisława Leśniewskiego, burgrabi łęczyckiego i dziedzica Pruszek.

Po jego bezpotomnej śmierci majątek Wargawy spadł w sukcesji siostrom:  Marianie zamężnej Rutkowskiej oraz jej starszej siostrze Brygidzie zamężnej Babskiej.  Nastąpił podział Wargawy na 2 części pomiędzy siostry. Brygida  Leśniewska wyszła przed 1761 r. za Ludwika Babskiego. Zamieszkują Pokrzywnice w parafii Piątek gdzie w latach 1761-1767 rodzą się ich dzieci: Salomea (ur. 1761), Marcjanna (ur.1767) oraz syn Wojciech.  Ludwik przeżył Brygidę, w 1777 roku zamieszkuje Siemieniczki koło Strzegocina. Dalszy los nie jest mi znany.

Marianna Leśniewska ślubuje w 1784 r. w kościele Witońskim z Andrzejem Rutkowskim, wdowcem pochodzącym z parafii Nowskiej (Nowe Kutnowskie). Na ślubie świadkują sąsiedzi: Bonawentura Kurowski dzierżawca Osędowic i Jan Głębocki kasztelanic kruszwicki dziedzic Wroczyn. W 1791 roku Marianna będąc już wdową, zapisuje w Łęczycy siostrzenicy  Salomei (córce siostry Brygidy i Ludwika Babskiego) sumę 8 000 zł na Wargawie jako posag. W 1804 roku zostaje zawarty kontrakt sprzedaży Wargawy Starej pomiędzy Marianną a jej siostrzenicą Salomeą Babską. Właścicielem całość po zrealizowaniu zobowiązań finansowych jest odtąd Salomea. W 1809 roku Marianna przed notariuszem spisała testament, w którym zapisała: min. 1500 zł wnuczkowi Erazmowi Skotnickiemu, wnuczce Angeli córce Wojciecha i Rozalji z Piekarskich 10 tys., darowizne 2 tys. zł dla kościoła i proboszcza Witońskiego na mszę i godny pochówek, oraz sumę 3 tys. zł po połowie dla kościołów: Witońskiego i Topolskiego, za czoroczne odprawianie mszy za duszę zmarłej. Wykonawcami testamentu uczyniła Jan Gutowski pisarza łęczyckiego i Leona Stępowskiego dziedzica Węglewic. Marianna z Leśniewskich Rutkowska zmarła bezdzietnie w 1812 w Wargawie Starej, pozostając w opiece przy wnuczce Salomei.

Salomea Babska córka Brygidy oraz Ludwika Babskiego przed 1794 r. wyszła za Józefa Karola Skotnickiego, syna Michała i Joanny Szołowskiej. Józef urodził się w1765 roku w Biernacicach (gm. Wartkowice) gdzie Skotniccy od dawna mieszkali i dziedziczyli. Do dziś dnia w Biernacicach zachowały się malownicze ruiny pałacu Skotnickich przy drodze do Uniejowa.  W 1794 w Wargawie urodził się ich jedyny syn Erazm Jakub. Chrzestnymi byli sąsiedzi: Wilhelm Orsetty, starosta topolski z Witoni i babka Erazma Tekla z Czarneckich. Szczęście małżeńskie nie trwało długo. Salomea rozwiodła się z Józefem Skotnickim w 1802 roku. Drugim mężem Salomei domo Babskiej został Antoni Babski,  sędzia w Królestwie Polskim W 1804 roku Salomea w asystencji meża Antoniego kupuje od swojej ciotki Marianny Rutkowskiej nalezącą do niej połowię wsi Wargawy. Własność została wyceniona na 40 000 złp. Jednak po odliczeniu długów i sum zapisanych na majątku wartość wyniosła ok. 20 000 złp. Salomea jako prawna sukcesorka także drugiej części Wargawy po swoje matce Brygidzie stała się właścicielką całości wsi.


Skotniccy herbu Rola

Od 1804 roku właścicielami Wargawy Starej są małżonkowie Antoni i Salomea Babscy. Majątek liczy 302 morgi (ok 170 ha. W 1828 roku Antoni sprzedaje swoją połowę pasierbowi Erazmowi Skotnickiemu, za 20 000 złp. Ponadto Erazm ma co rocznie wypłacać cześć sumy Antoniemu lub jego żonie po wcześniejszej śmierci Antoniego. Salomea zmarła w Wargawie w 1831 r. w wieku 70 lat. Antoni zmarł w 1843 roku we dworze w Wroczynach, będący na utrzymaniu ich właścicieli . Z drugiego małżeństwa Antoni i Salomea nie pozostawili potomstwa. Jedynym potomkiem i spadkobiercą był Erazm Skotnicki

W 1827 Erazm bierze w dzierżawę włókę gruntu we wsi Święciny własności Wincentego Grudzińskiego (gmina Łanięta). W 1832 Erazm wypuszcza Wargawę w 3-letnią dzierżawę Józefowi Babskiemu, synowi Wojciecha Babskiego i Rozalji 1v. Piekarskiej. Wojciech był bratem Salomei, matki Erazma.

Według Tabeli miast i wsi Królestwa Polskiego z 1827r. Wargawa miała 11 domów, 104 mieszkańców, Wargawka 6 domów i 60 mieszkańców.

  

W 1828 roku w Białotarsku koło Gostynina Erazm Skotnicki żeni się z Weroniką Załuską (Załuske) herbu Lubicz, córkę Joachima Załuski i Nepomuceny z Trzebuchowskich. Weronika Urodziła się w 1815 we wsi Siemianach w pow. Kowalskim (obecnie Siemiony), należących do rodziny Stanisława Załuski. Dziećmi Erazma i Weroniki byli:

  1. Katarzyna Bibianna ur. w Wargawie (1829-1845). Zmarła w Siemionach
  2. Antoni Zenon Tomasz ur. w Wargawie (1830-1903). Zmarł w swoim majątku Malina koło Kutna

 W dniu 23 czerwca 1834 roku Erazm Skotnicki sprzedał Dobra Wargawa Stara Stanisławowi Załusce wujowi Weroniki. Erazm zmarł w Wargawie w 1839 r. w wieku 48 lat. W 1844 roku w Płocku Weronika Załuska wyszła ponownie za mąż za o rok starszego (30 lat) Konstantego Zglinickiego (Zglenickiego), kawalera z Płocka. Konstanty Zglinicki, urodzony w Małej Wsi w parafii Orszymowskiej, był jedynym synem Antoniego (niegdyś ekonoma w Małej Wsi) i Barbary Krajewskiej obecnie mieszkającej w Żurominie pow. mławskim. Z drugiego związku narodziły się dzieci:

  1. 1. Euzebiusz Ludwik, urodzony w 1847 r.
  2. Pankracy Bolesław, urodzony 1848 r.
  3. Witold Leon Julian, urodzony w 1850 r. wybitny inż. geolog, ze względu na pozostawiony majątek, nazywany polskim Noblem. W metryce urodzenia Witolda czytamy:

„Działo się 21 lipca 1850 roku , stawił się Wielmożny Konstanty Zglenicki  dziedzic wsi Wargawy Starej i tamże zamieszkały lat. 36 w obecności Łukasza Stolińskiego Wyrobnika z Wargawy starej l. 40 tudzież Kazimierza Gryglaka Wyrobnika z Wargawy l.30 obydwóch w Wargawie zamieszkałych, pokazał nam dziecię płci męskiej które się urodziło tu w Wargawie dnia szóstego stycznia roku bieżącego o godzinie siódmej wieczorem z jego małżonki Weroniki z Załusków l.34, dziecięciu temu na chrzcie świętym odbytrm w dniu dzisiejszym nadane zostały imiona Witold Leon Julian a rodzicami jego chrzestnymi byli Wielmożny Jan Załuski i Julianna Sąchocka, świadkowie pisać nie umieją”. Więcej o Witoldzie czytaj ….

 

Zgleniccy herbu Prus II

 

27 lutego 1845  Stanisław Załuska  a więc właściciel Wargawy Starej,  przeniósł swoją własność z powrotem na Weronikę z Załusków Zglinicką żonę Konstantego Zglinickiego.

W Wargawie w majątku na gospodarstwie pozostaje syn z pierwszego małżeństwa – Antoni, który z 1855 roku ślubuje z Antonina Stodulską. Ślub odbył się na Jasnej Górze.  Weronika Zglinicka 21 marca 1855 r.  przekazała Wargawę Antoniemu Skotnickiemu, przyrodniemu bratu Witolda Zglenickiego.  W 1858 Weronika i Konstanty opuszczają Wargawę i przenoszą się do kupionego majatku Dębe (pow. legionowski) liczącego ok 336 hektarów.Tam w 1876 w Ludwinowie Dębskim umiera Weronika, w 1890 roku jej mąż Konstanty.

W Wargawie pozostaje Antoni Sktonicki który w 1858 roku ostatecznie sprzedaje majątek Józefowi Tarnowskiemu. Tarnowski  sprzedał  wieś 3 maja 1866 roku Stanisławowi Kosseckiemu, od którego z kolei Dobra te przeszły na własność Wojciecha Pieniążka.  Za udział w powstaniu styczniowym Wojciech został skazany na karę śmierci zamienioną na 15 lat zesłania na Syberię. Po powrocie z zełania 21 lutego  1873 roku sprzedał Wargawę Marii Dergiman, która z kolei sprzedała je 27 kwietnia 1880 roku Stefanowi Moszyńskiemu. W 1873 r. folwark Wargawa Stara posiadał 302 mórg (284 morgi stanowiły grunty orne, 9 mórg łąki oraz 9 mórg nieużytków). Prócz tego folwark posiadał 3 budynki murowane, 5 drewnianych, stosowana była 12-polówka. Do osadników należało 11 mórg. W 1881 roku w Gazecie Warszawskiej ukazuje się ogłoszenie o wystawieniu przez Moszyńskiego majątku Wargawa Stara na sprzedaż:

 

Ostatecznie kupcami w 1882 roku okazali się Franciszek i Władymira z Byszewskich małżonkowie Niesiołowscy (czytaj powyżej). W 1899 Niesiołowscy podarowali majątek młodszemu synowi Józefowi.

Od roku 1908 Za władania Józefa Niesiołowskiego rozpoczęła się parcelacja Dóbr  i sprzedaż działek poszczególnym rolnikom.  Dział gruntu wynoszącą 64 morgi 110 prętów wraz z dworkiem kupił w 1908 roku Jan Michałowski. Dziś w tym miejscu mieszkają Państwo Sobczyńscy

  

 

 


 

Wargawscy herbu Rola

 

 

Według Herbarza Rycerstwa Polskiego Bartosza Paprockiego z 1584 r. Wargawa jest gniazdem rodowym rodziny Wargawskich, drobnej szlachty herbu Rola. I nie inaczej

Idąc chronologicznie pierwszym Wargawskim o którym podają znane mi źródła jest Jan Wargawski., tytułowany miecznikiem łęczyckim, wicestarostą i  burgrabia oraz horodniczym przedeckim. Skape informacje o nim pochodzą z Metryki Koronnej,  pod datą 1537 r.:

"Ioannes Vagrawski, gladifier Lanciciensis,vicecapitaneus et burgrabius arcis Predecensis, a bellica expeditione absolvitur" [18601]

Herbarz Kacpra Niesieckiego pod hasłem Wargawski h. Rola w Łęczyckim województwie wymienia Macieja Wargawskiego, proboszcza łęczyckiego, od roku 1540 proboszcza parafii Zgierz (po śmierci Tomasza Rożnowskiego). Tytułowany jest także poborcą sieradzkim i łęczyckim, uczestniczącego w lokalnych komisjach przy sporach o granice i świadczenia.

Tutuowany w dokumentach również dziekanem kaliskim, kanonikiem włocławskim i płockim. Kolejno zapisy z 1535 i 1537, 1538, 1540 r. :

"Data est praesantiatio Mathie Wargawski ad canonicatum et praebendem Vladislaviensem, quam Sebastianus Opalenski, custos Posnaniensis, in personem eiusdem Vargawski sub certis condicionibus resignavit" 1535 r.[17708]

"Ad intercesionem reginae Bonae Mathias Wargawski, canonicus Vladislaviensis, ab bellica expeditione absolvitur" 1537 r.[18600]

"Data est praesentatio ad ecclesiam parrochalem in Zgierz Mathie Wargawski, canonico Vladislav, post mortem Thoma Roznowski" 1540 r.[20072]

"Mathie Vargawski, Vladislav et Posnaniensis canonico, secretario regio et Lancicac in Zgerz plebano in donationem decimae in Villa Brenno, ad ecclesiam parrochialem in Zgierz quondam spectantis, in vsun mansonariorum, preadicatorum et organisae ecclesiae parrochailis Lancic consensu datur" [1547 r.][23028]

 

 

Wargawski od 1538 do 1550 r. był rektorem kościoła farnego w Łęczycy. Na jego prośbę król Zygmunt Stary wyznaczył dożywotnią pensję roczną na dochodach plebańskich dla jakiejkolwiek osoby duchownej. W 1541 r. ufundował wielki dzwon dla miejscowej fary. W 1550 r. Wargawski został archidiakonem łęczyckim i zrezygnował z miejscowego probostwa, zachowując przy tym prawo do rocznej pensji w wysokości 30 grzywien.

W dokumencie ugody z 1478 r. dt. dziesięciny pieniężnej należącej się kolegiacie św. Idziego w Kłodawie (obecnie już nieistniejącej) z probostwa łęczyckiego, wymieniony jest honoralibis Maciej Wargawski, nauczyciel tamtejszej szkoły parafialnej, później kolegiackiej, od 1516 r. był jej rektorem (!). Tenże sam Maciej Wargawski w 1548 r. wyznaczony został jednym z komisarzy w sprawie erygowania wójtostwa w Kłodawie na prawie magdeburskim.

Ranga szkoły i jej poziom były na ten czas dość wysokie.Uczono w niej języka łacińskiego, liturgii, śpiewu, katechizmu. Do podniesienia poziomu szkoły przyczynił się min. Sędziwój z Czechla w okresie swego pobytu w Kłodawie Będąc profesorem Akademii Krakowskiej zapewnił obsadę nauczycielską na wysokim poziomie, sprowadzając stamtąd specjalistów. W takiej sytuacji szkoła została uznana za filię Alma Mater Jagiellonica. O tradycjach naukowych Kłodawy świadczy fakt, że w latach 1364-1514 na Akademii Krakowskiej studiowało 21 kłodawian.

Jednak nasuwa się tu pewna wątpliwość czy Maciej Wargawski z dokumentu z 1478 r. , poźniejszy jej rektor to ten i sam nasz Wargawski. Maciej Wargawski umiera w 1559 r.

W kolegiacie w Tumie znajduje się marmurowy nagrobek z płaskorzeźbą przedstawiającą Macieja Wargawskiego (tuż przy wejściu w kruchcie, po lewej stronie). Napis na płycie głosi:

 

Venerabilis Mathias Wargawski Archidiac.Lanc. Et Vladislavien.Poznaniensis Eclarum Can. S.R.M. Vir admiralibis in Deum ac pauperes, piatere et in quovis amicos mire officiosus, in egentes liberalis alienique minime unquam cupiens, vitae humanae fluxam cernens gloriam, vivens adhuc cadaveri suo sarcophagum extruxit, mortuus an. Dni 1559 die 5 aprilis.

a d  L e c t o r e m

Vive diu, vitamque tuam perpende viator aeterea felix possis ut esse domo. Vixi ego sat clarus nec turpia nomina gessi omnia sub parva mole jacere vides

Co można przetłumaczyć:

Czcigodny Maciej Wargawski archidiakon łęczycki i kujawski, kanonik poznański, sekretarz JKrólewskiej mości, mąż zawołany Boga i cierpiących niedostatek i we wszystkiem względem przyjaciół dziwnie uczynny, względem ubogich szczodrobliwy i cudzego nigdy nie pożądający, życia ludzkiego widząc nietrwała sławę, jeszcze za życia ten grobowiec dla zwłok swoich wystawił. Zmarł d.5 kwietnia 1559 r.

D o  c z y t e l n i k a

Żyj długo, wędrowcze, i tak roztrząsaj swe czyny,

Abyś mógł szczęśliwym być w życiu wiecznem.

Żyłem ja aż nadto sławny i miałem nie najgorsze imię,

Ty widzisz to wszystko spoczywające pod tym niewielkim głazem(ciężarem)?

 

Nagrobek zdobią herby: Sulima, Ogończyk, Rola i Jastrzębiec, a więc przodków Macieja.  Być może jest też fundatorem kamiennej chrzcielnicy w kolegiacie (zdobią ją te same herby).

 

 

Niewątpliwie z Wargawy pochodził Rafał Wargawski herbu Rola, kanonik kujawski, od 1548r. żupnik a ns. kanonik krakowski, pisarz skarbu koronnego, sekretarz królewski min. pisarz królowej Bony. Z racji swoich zasług na zamku w Krakowie, w katedrze na Wawelu  według źródeł istnieje nagrobek który opowiada go: proboszczem katedralnym i proboszczem u św. Floriana na Kleparzu.i u św. Jakuba na Kazimierzu (wg: Katalogu biskupów, prałatów i kanoników krakowskich z 1852 r.)

Raphaeli Wargawski Budek de Wargawa, Eccl. Cathe Crac. Et s. Floriani in Kleparz, nec non s. Jacobi Casimiriae Praep. Custodi Sandom. An Canonico Vladisl. Viro genere nobili, pietatiscultori studioso, ingenio prespicaci doctrina eleganti , morum singulari candore, et comitate: pauperum, tam in educandis consanguineis egenis doctrinae studiosis Oatrono liberari, mortali vita perfuncto. Generosus Martinus Jarochowski de eadem Wargawa, et in Nagorzany heres, nepos ex fratre germano, ad locum sepulchri, propter excitandos praetereunies deprecandi illi vitam et requiem aeternam, Patruo suo pientiss. Posuit.

Niestety nie posiadam informacji czy istnieje tam do dnia dzisiejszego. Odczytujemy iż nagrobek ufundował Marcin Jarochowski, wnuk Wargawskiego który pisze się dziedzicem Wargawy i wsi Nagorzany.

 

O więzach rodzinnych pomiędzy Wargawskimi a Jarochowskimi z Jarochowa, może świadczyć fakt iż ok. 1500 r. Małgorzata Jarochowska herbu Lubicz z Jarochowa wychodzi za Wargawskiego (matka Macieja Wargawskiego, patrz wyżej), wnosząc w posagu min. dobra Jarochów.  (Herbarz Szlachty Polskiej str. 384). Mężem i zarazem ojcem Macieja mógł być wymieniony wcześniej Jan Wargawski

Według zapisów w Metryce Koronnej, w 1552 r. Zygmunt August, król polski nadaje Rafałowi Wargawskiemu swemu sekretarzowi i kanonikowi włocławskiemu wieś Szadkowice w woj. sieradzkim. (Obecnie pow. Szadek)[AGAD, MK 82 f.202].

Potwierdzenie tego zapisu znajdujemy w Lustracji dóbr Królewskich w Koronie z lat 1564-65, która podaj iż własność królewska, wieś Szadkowice w woj. sieradzkim została darowana w 1552 r. przez zygmunta Augusta swojemu sekretarzowi, Rafałowi Wargawskiemu. W rok po lustracji posiadaczem wsi jest Jan Kościelecki, lustratorzy wyraźnie stwierdzają że wieś nie jest w posiadaniu Jarochowskich, krewnych spadkobierców Wargawskiego.

Anna Wargowska (zapewne pomyłka i powinno być Wargawska) herbu Rola, córka Stanisława (1622 - 1644) była żoną Zygmunta Żychlińskiego herbu Szeliga, dziedzica na Kargowie, Wolicach i Dobieszynie. [Teodor Żychliński " Złota Księga Szlachty Polskiej " rocznik XIII,str. 305]

 

 

 

 

 

 

---------------------------------------------------------

Bibliografia

 

1.Herbarz Szlachty Polskiej T. 13

2. Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Korytkowski Jan (1824-1888)

3. Katalog Biskupów Prałatów i kanoników Krakowskich, T.III 1852 r.

4. Michał Walicki "Kolegiata w Tumie pod Łęczycą " 1938 r.

5. Spis Obywateli Królestwa Polskiego, 1909 r.

6. Semkowicz Wł. "Wywody szlachectwa w Polsce w XIV-XVII w."

7. Metryka Koronna 19, f. 204 [MRPS I, nr 1872]. AGAD

8. Tabela miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności T.2 1827 r.

9. Herbarz polski Kaspra Niesieckiego T.9[T-W]

10. Michał Rawita-Witanowski "Kłodawa i jej okolice pod względem historyczno-ludoznawczym", 1905 r.

11. Księgi grodzkie łęczyckie, Castr. Lanc. Rel. 125 .[AGAD], Ziemskie Łęczyckie 4 k.464;6 k.62

12. S.M. Zajączkowski "Lokacje osad wiejskich na obszarze przedrozbiorowego powiatu łęczyckiego do lat siedemdziesiątych XVI wieku"

13. Varia Genealogiczne. Zespół nr 467. Sygnatura 45. AGAD (Niesiołowski)

14.https://cmentarze.um.warszawa.pl; https://lodzkie.dipp.info.pl/baza-dipp/item/147-gmina-krzyzanow/204-dwor-krzyzanow

www.sejm-wielki.pl

15. Metryki Parafia Strzegocin, Topola Którlewska, Witonia. Gazeta Korrespondencyjna nr. 67 1826

16. Księgi miejskie Łęczyca 1/134/0/-/16;

17. Akta  tyczące się legatów Marianny Rutkowskiej...[]. AGAD Sygn. 07318 

 

 

 

 

 

 

 

ny czterema herbami: Jelita Stokowskich, Leszczycem Radolińskich, Pobogiem Zapolskich i Toporem, zapewne po babce ze strony macierzystej"
Joomla templates by a4joomla