contrast2.jpgcontrast1.jpg

Spis treści

 

Dzieje wsi Wargawa

 

 

 

Wieś, własność szlachecka najwcześniej wzmiankowana w XIV wieku w Księgach Sądowych miasta Łęczycy, wymieniana wtedy jako Wargaua, Wargavi, Vargaua. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od pierwszych właścicieli wsi - Wargawskich herbu Rola. Pierwsza wzmianka o wsi z roku 1388 opisuje niejakiego Przybysława z Wargawy (Przibislai de Wargawa) który staje w sądzie przeciwko Piotrowi z Woli Oporowskiej, powołując jako świadków min. Pawła z Osędowic (Paulus de Otosandowicze), Rafała z Kencerzyna (Raphael de Kanczerzino miejscowość już nie istniejąca, w pobliżu Daszyny) oraz Kelianus de Upale. (K.S. T 1,751) Dalsze zapiski w księgach sądowych do roku 1419, wymieniają też inne osoby podające się z Wargawy: min. Mikołaja, Przybigniewa (Przibigneus), Przybysława, Pachne, Seczka, Jana, Jarosława, Stanisława.  W 1397 r. wymieniany jest Vilczko dziedzic Wargawy (Vilczko heres de Wargaua).

Około 1397 r. Wojciech z pobliskiego Szamowa kupił działy w Wargawie za 40 grzywien groszy praskich. Pisał się następnie z Wargawy, uczestnicząc w 1405 r. w sprawach granicznych dotyczących tej wsi. Identyfikować go można z Wojciechem Budkiem z Wargawy, po którym w 1415 r. występowała wdowa Grzymka wraz z dziećmi. (ZŁ. 4 k.464)

Niewątpliwie na na uwagę zasługuje zapiska w księgach sądowych z 1398 roku. W Łęczycy stawiają sie : Przybigniew z jednej strony, Aleksander z drugiej oraz Jan, Jakusz i Stanisław z trzeciej którzy zeznali wobec Jana, starosty łęczyckiego i oleśnickiego, że podzielili między siebie dziedzictwo in villa Wargawa, na trzy części. [KS.II.5719]. Od tej pory można mówić o powstaniu 3 odrębnych punktów osadniczych noszących jednak wspólne główne miano. Może być to początek powstania :Wargawy Młodej, Wargawy Starej, oraz nie istniejacej obecnie administracyjnie Wargawy zwanej Budki

 

?Nota, quod venientes nobiles de Wargawa: Pribigneus de una parte, Alexander ex altera parte, Johannes, Jacussius et Stanislaus filiastri premissorum de tercia parte, ordinaverunt inter se coram dno Johanne Oleszniciensi et capitaneo Lanciciensis benivole, quod debent dividere hereditatem in villa Wargawa ad tres partes[...]?

 

Prawdopodobnie ten że sam Przybigniew w 1417 r. świadczy przy odwołaniu nagany szlachectwa Piotra z Goszczynna:

 


 

W 1432 r. Przybysław z Wargawy clenodia: Rolany (godła herbowego Rola) wraz z Stefanem z Łąkoszyna, świadczy w Łęczycy,  przy oczyszczeniu szlachectwa Mikołaja z Dobna Występują też dziedzice Kaszew oraz miejscowości Wały k.Kutna


 

12 maja 1487 r. Kazimierz Jagiellończyk wydał zezwolenie Janowi Szamowskiemu z Szamowa, ówczesnemu kasztelanowi konarskiemu, prawdopodobnie ówczesnemu właścicielowi na przeniesienie Wargawy na tzw. prawo niemieckie:

"Joanni Schamowsky, castellano Conariensi, datum est ius theutonicum super villas ipsius Schamowo et Wargawa, in terra et districtu Lanciciensi sitas."

 

 

Ponieważ na początku XVI w. znamy 3 osady (leżące w bliskim sąsiedztwie) o tej nazwie , nie wiemy która o którą z nich chodzi. O wspomnianej lokacji tak oto pisze S.M. Zajaczkowski w swej pracy dt. lokacji osad wiejskich na  prawie niemieckim na obszarze powiatu łęczyckiego:

"J. Łaski w lustracji dóbr kościelnych (Liber Beneficiorum), na terenie parafii Witonia wymienił Wargawę Budek, oraz Wargawę podwójną - duplex. Jedną z tych ostatnich opatrzył dodatkowym mianem stara (antiqua), Nyrskj. W wykazach poborowych z 1576 r. wymieniono tylko 2 osady leżące na terenie parafii witońskiej o nazwie Wargawa, przy czym jedną była Wargawa Dutky albo Budek, drugą zaś Wargawa Stara. Wargawa Stara zwana tez Wielką wzmiankowana w źródłach z końca XV w. W 1492 r. źródła wymieniły Marcina z Wargawy zwanego Budek (Ziemskie Łęczyckie, 15). Od jego przydomka posiadana przezeń wieś wzięła swoje drugie miano. Po wspomnianym wyżej podziale wsi na 3 części, nasuwa się pytanie do której Wargawy miało odnosić się wspomniane wyżej zezwolenie monarsze. Wzmiankowana zapiska z 1492 r. wymieniająca Marcina Budka pozwala przyjąć, iż w jego rękach znajdowała się Wargawa Budek. Ten Marcin pełnił wówczas funkcję współarbitra w sprawie toczonej pomiędzy znanym kasztelanem konarskim Janem z Szamowa, który był wtedy burgrabią łęczyckim, i jego żoną Elżbieta, a inną panią noszącą to samo imię. Ta druga z kolei Elżbieta była małżonką Stanisława Nirskiego, który pisał się z Wargawy Wielkiej; był on więc jej właścicielem lub współwłaścicielem. Może więc Jan Szamowski dzierżył Wargawę zwaną przez J. Łaskiego "Nirskj". Co prawda nazwisko Stanisława  Nirski, każe przypuszczać iż to on wywodził się ze wspomnianej ostatnio wsi. Sprawa jest więc ciężka do rozstrzygnięcia. Jednak omawiane punkt osadniczy będący własnością kasztelana konarskiego nie doczekały się formalnej lokacji na prawie niemieckim. Dane z XVI w. nie przekazały bowiem wiadomości, iż w jakiejkolwiek z istniejących wówczas Wargaw funkcjonował sołtys lub znajdowały się pola należące do uposażenia sołectwa."

Następnym dokumentem w którym jest wymieniana Wargawa, są lustracje dóbr archidiecezji gnieźnieńskiej z lat 1511-1523 (Liber Beneficiorum, Łaskiego) , które wymieniają Wargowo Budkhy, Varga Antiqua (Stara), Wargowo Duplex (Podwójna) jako wsie należące do parafii Witonia. Dwie pierwsze dawały dziesięcinę z łanów folwarcznych i kmiecych plebanowi w Witoni, ostatnia dawała tylko z folwarku, zaś kmiecie oddawali diecezji łęczyckiej.

 

Według regestr poborowych z 1576 r. Wargawa Stara (Antiqua) własność Bartłomieja Szamowskiego posiada 9 łanów, karczme, 1 łan pusty (desertatus), 8 osadników lub kmieci.

Wargawa Dutky, w części własność Mateusza Jarochowskiego posiadającego 2 łany, 2 zagrodników, karczmę, 2 rzemieślników, 2 osadników. W drugiej części należy do Jana Szamowskiego, kasztelana brzezińskiego posiadającego 7 łanów, karczmę.

Wargawa Budki (Wargava Budek) jest w posiadaniu Jadwigi Wargawskiej, która płaci z 1 łanu, 1 zagrodnika.

 

 

W 1750 roku Wargawa Młoda była w rękach Józefa Szołajskiego, któremu zastaw w tym czasie spłacił  Franciszek Żuchowski (Zuchowski?). (Ł.G.Insk 366). Z metryki narodzin syna Tomasza Siewierskiego Posesora Wargawki i Matyldy z Jerzmanowskich  z roku 1827 dziedzicem pozostałej cześć Wargawy Małej (Wargawki) był Jan Szołajski.

W 1770 r. posesorami Wargawy Starej byli Antoni Leśniewski i Walenty Podczaski.  Potwierdza to spis właścicieli i posesorów dóbr ziemskich z lat 1783-1784 (Regestru diecezjów Franciszka Czajkowskiego), gdzie właścicielami lub dzierżawcami Wargawy Młodej Mniejszej są: cz.2. Szałajski i Skrzynecki, Wargawy Większej - cz.1 Stępowski,cz.2 Liesniewski.

Wargawa Stara pod rządami Leśniewskich pozostaje do początku XIX w. Jak donosi "Gazeta Korrespondenta Warszawskiego i Zagranicznego" z 1822 roku Marjanna z Leśniewskich Rutkowska, wdowa i zapewne dziedziczka Wargawy Starej, w testamencie sporządzonym w 1809 roku zapisała sumy: dla kościoła  w Topoli Zabrodniej - złotych 1500; dla kościoła w Witoni również 1500 złp.

Wargawa Mała lub Młoda w latach ok. 1790-1830 r. była w rękach Doroty z Stępowskich i męża Franciszka Gajewskiego. Dorota była córką Wiktora Stępowskiego i Elżbiety Łobockiej,  właścicieli w tym czasie Szamowa w części 'A'. Ich ślub odbył się w Szamowie w 1811 roku. Być może Wargawa Mała była "wianem" dla córki od Wiktora Stępowskiego. Niestety w latach 1826-32 majątek popadł w długi i został podany do publicznej licytacji

W 1826 roku "Gazeta Korrespondenta Warszawskiego i Zagranicznego? informuje i:

" Wargawa młoda, część pierwsza w Powiecie i Obwodzie Łęczyckim, Województwie Mazowieckim położona, Doroty z Stępowskich i Franciszka małżonków Gajewskich dziedzicznie przynależąca, gruntu ornego prócz łąk, zarośli i pastwisk trzy włóki mniej lub więcej obejmująca, mająca wysiewu ozimego korcy 45, z której czystej intraty jako to: propinacyi i owczarza złp. 650 rachować można: wraz zabudowaniami, robocizna, czynszami, inwentarzem do gruntu przywiązanymi w trzech letnią dzierżawną Possessyą od S. Jana Chrzciciela r.b. Zaczynać, a w tym że samym czasie 1826 r. kończyć się mająca, w drodze publicznej licytacyi, w terminie 5 czerwca 1826 r. przed Mikołajem Szczawińskim Rejentem Powiatu Łęczyckiego w mieście Obwodowym Łęczycy w iego Kancellaryi o godzinie 10 z rana oznaczonym wypuszczoną zostanie ? Licytacya od summy takiej jaką pierwszy licytant zaoferuje, zaczynać się będzie. Akta zajęcia, warunki licytacyjne i wyciąg podatków w Kancelaryi rzeczonego Rejenta przejrzane by mogą. O czem się publiczność zawiadamia.

Łęczyca d. 10 kwietnia 1826 roku."

 

A co podają spisy...

Według Tabeli miast i wsi Królestwa Polskiego z 1827r. Wargawa miała 11 domów, 104 mieszkańców, Wargawka 6 domów i 60 mieszkańców.

W 1873 r. folwark Wargawa Stara posiadał 302 mórg (284 morgi stanowiły grunty orne, 9 mórg łąki oraz 9 mórg nieużytków). Prócz tego 3 budynki murowane, 5 drewnianych, stosowana jest 12-polówka. Do osadników należy 11 mórg.

W 1882 folwark Wargawa Młoda (zwana też Małą lub Wargawką), oddzielona w 1860 r. od dóbr Szamów posiada 379 mórg (374 mórg gr. ornych, 1 morga łąki, 3 morgi nieużytków) oraz 9 budynków drewnianych.

Natomiast wieś Wargawa Młoda posiada 9 osadników, 8 mórg (6 domów 102 mieszkańców).

Właścicielem Wargawy Młodej ok. 1837-1870 r. był Franciszek Niesiołowski herbu Korzbok, syn Mateusza i Kunegundy z Skrzyńskich. Jego pierwszą żoną była którego żoną była Natalia Niesiołowska, z domu Rudnicka córka Tomasza i Felicjanny z Szamowskich dziedziców Szamowa. Według metryk parafii Witonia, w 1858 roku w wieku 24 lat dziedziczka Wargawki zmarła. Pozostawiła syna Mirona Pawła. Miron zmarł w 1861 roku w wieku 3 lat.

Drugą żoną Franciszka była Włodzimiera z Byszewskich (1865 r.). W roku 1865 urodził sie syn Miron, w 1869 syn Józef, natomiast w 1872 roku na świat przyszła ich córka Jadwiga. Dokumenty dotyczące szlacheckiego pochodzenia Franciszka Niesiołowskiego wymieniają małoletnich synów Franciszka: Mirona i Józefa.
Spis Obywateli Królestwa Polskiego z 1909 r jako właściciela Wargawy Młodej (Wargawki) podaje Mirona Niesiołowskiego, a więc syna Franciszka i Natalii.

 

{gallery}wargawa{/gallery}

 

 

Na początku 1800 r. właścicielami Wargawy Starej liczącej 302 morgi (ok 170 ha) byli Skotniccy. Poprzez powtórne za mąż pójście Weroniki Skotnickiej za Konstantego Zglenickiego dobra przechodzą na krótko w posiadanie Zglenickich.

W 1850 roku w Wargawie Starej na świat przychodzi Witold Zglenicki, wybitny inż. geolog, ze względu na pozostawiony i przekazany na rzecz nauki majątek, nazywany polskim Noblem. Posiadany majątek w Wargawie Starej, Weronika i Konstanty Zgleniccy przekazali Antoniemu Skotnickiemu (przyrodniemu bratu Witolda Zglenickiego).

 

 

Inwentarz bonorum villa Wargawa, z 1667 r.

 

Inwentarz wsi Wargawy Starej zeszłego Mości. Pana Mikołaja Zakrzewskiego i pozostały małżonki jego i potomkami jego. Folwark przy nim postawiony na wschód słońca, w folwarku izba bardzo zła i spróchniała, w tej izbie okien nie masz, także w tej izbie pic zły prosty kuminek zły, konewnik (taki szafo-kredens) stary niedobry, w tej izbie ławy nie masz ani stoła, drzwi na zawiasach tak i do izby jak i do komory niedobre... z tej izby komora, drzwi nie na zawiasach, w tej komorze okna nie masz, na tej komorze (porka?) niedobra, do tej porki(?) drzwi na biegunie niedobre.

 

{gallery}wargawa/slowniczek{/gallery}

 

W tym folwarku sień zła która o 2 kuminach bardzo złych, w tej sieni drzwi duże złe, jedne na podwórze, drugie do gumna na biegunach. Z tej sieni izba piekarniana w której izbie okien nie ma, w tej izbie piec stary niedobry. Na tym folwarku poszycie złe. W tym folwarku obory nie masz tylko dylów z tych obór 24 i 4 słupów,stodoła spustoszała w której stodole dachowie obalonych słupów ... z tych dylów 30 złych, podwórze nieogrodzone. Ogrody niezasiane, w którym ogrodzie 2 takie(?) nieogrodzone. W jednym ogrodzie rzepniku zasianego kawałków 10, chałupy chłopskich kmiecich 3, ogrodnika jedna, którzy kmiecie mają po 4 woły i po jednej krowie, koni nie mają, u tych kmieciach robocizna od św. Jakuba do św. Michała po dni 4, święta kiedy się trafiają w tydzień 2 pańskie, jedna chłopska druga... a kiedy jedno na pańskie pół dnia chłopskie, pół dnia ci kmiece. Kmiece zasiewki niedobre mają po tych kmieciach podatki kopę dziesiątą czynszu po złotymu kaplonów(?) po parę po pół kopy. Ogrodnik jeden, robocizna po nim zwyczajna, przysiewek po 2 składy żyta po składzie, jęczmienia, prosa po zagonie, lnu po zagonie, grochu po składzie, rzepy po składzie, niedobrego owsa składów 6, piec wlepienny do palenia wapna.

Działo się w Wargawie w roku 1667. Stanisław Charchowski, Wawrzyniec Leśniowski, Jan Łukaszewski, Wacław K...bonski.

 

Joomla templates by a4joomla