contrast2.jpgcontrast1.jpg

Spis treści

 

Dzieje Szamowa

 

 

 

Wieś szlachecka po raz pierwszy wzmiankowana w księgach sądowych łęczyckich już w 1386 roku. Gniazdo rodowe  zasłużonej rodziny Szamowskich h. Prus I-mo. Pierwsze wpisy z ksiąg sądowych łęczyckich z lat 1386 - 1399 wymieniają Lekarda (Lecarth de Shamowo) i prawdopodobnie jego synów: Stanisława, Bogute i Tomasza (Thomas Lekartowicz) -  pierwszych znanych nam właścicieli i dziedziców wsi.

W 1386 r. Lecawko (prawdopodobnie chodzi tu o Lekarda) w obliczu świadków dzieli dobra w Szamowie pomiedzy synów: Tomasza i Bogutę.

 

Thoma de Szanouo producit testes contra Lecawco et suos duos filios: Felislaus de Turzinouo, Welislaus de Turzinouo, Mathais Czeslai, Petrus Micossij de Kozubi, Nikolaus de Weprzki Rota: quod ex divisione paterna cum fratribus mihi deti in Szanouo pro una porcione Tome cum fratre Bohuta. Terminus infra duos septimanas [K.S. T 1,162]

 

Z zapisu z 1394 roku można wywnioskować że Jan z Szamowa mógł być synem Stanisława:

 Johannes de Szamowo iurabit, quod tenet partem hereditatis a Stanislao et non Fitka Albertus de Shamouo (Jan z Szamowa który posiada części dziedziczne Stanisława[...])

 

Zapisek z 1407 r. dt. oczyszczenia szlachectwa Dominika ze Świerczyna podaje za świadków Stanisława, Andrzeja, Urbana i Pietrasza herbu Prusy, zawołania Słubica, prawdopodobnie właścicieli działów w Szamowie.

 

W dokumentach Macieja Drzewieckiego arcybiskupa gnieźnieńskiego (Archiv.Capit. Gnes. Liber provileg. II 1459 r.) dotyczących erygowania altarii św. Aleksego w kolegiacie łęczyckiej (Tumie), czytamy, iż altaria ta (ołtarz) erygowana była przez arcybpa. Jarosława Bogorię Skotnickiego, a więc w latach 1342-1376. Dokumenty określające uposażenie altarii, wymieniają min. dziesięcinę z Szamowa.

W latach 1484-1513 Szamów należy do Jana, kasztelana konarskiego łęczyckiego o którym wspomina min. Metryka Koronna.

W roku 1487 Jan Szamowski przenosi wsie Szamów i pobliską Wargawę na tzw. prawo niemieckie:

 

Joanni Schamowsky, castellano Conariensi, datum est ius theutonicum super villas ipsius Schamowo et Wargawa, in terra et districtu Lanciciensi sitas. [MK 19, f. 204,MRPS I, nr 1872].

 

 Lustracje dóbr i uposażeń kościelnych Jana Łaskiego z początku XVI w. wymieniają dziesięcinę płaconą przez dziedziców Szamowa proboszczowi w Witoni.

 

Według rejestrów skarbowych z 1576 roku, właścicielem Szamowa był Jan Szamowski kasztelan brzeziński wraz z żoną Anną Sierakowską h. Ogończyk, wojewodzina łęczycką. Dobra Szamów obejmowały wówczas 10 łanów, 8 zagrodników, karczmę, 5 osadników lub kmieci, 1 rzemieślnika. 0,5 łąna w Szamowie należały do Pawła i Mikołaja Ossędowskich z Osędowic.

 

Oprócz Szamowa do Jana i jego brata Bartłomieja regestra wymieniają dobra leżące w: Wargawie, Oraczewie, Gajewie Górnym, Kterach, Zieleniewie, Strzegocinie, Kalinowie, Włoskowie, Siemieniczkach, Czechosławicach, Młogoszynie.

 

Na podstawie dokumentów i drzewa genealogicznego rodu Szamowskich można stwierdzić że Szamów do ok. 1850 roku pozostawał w rękach Szamowskich.

Kolejno po Janie właścicielami Szamowa min. byli:

  • Stanisław, żona Helena Piaskowska herbu Junosza. Zmarł przed 1644,

  • Krzysztof, żona Teresa Skarbek herbu Abdank, wzmianki w latach 1649-1675 ,

  • Jan, skarbnik łęczycki żona Teresa Czerwińska, wzmianki w latach 1696-1704,

  • Felicjan, stolnik łęczycki, podczaszy orłowski, wzmianki w latach 1750.

  • Felicjanna Szamowska, córka Mateusza i Marianny Polewskiej,  oraz jej mąż Tomasz Rudnicki,w nastepstwie syn Ferdynand lata 1823-1862.

 

Małym wyjątkiem są tu lata 1740-1800, kiedy to posesorami lub właścicielami Szamowa podają się dwie rodziny: Charkowskich oraz Jankowskich. Więcej o przedstawicielach rodu Jankowskich, przeczytamy tutaj

Potwierdza to Rejestr Diecezjów Czajkowskiego z 1783/4r. gdzie przy własności  Szamowa w par. Witonia widnieje  dwóch bezimiennych właścicieli Jankowskich oraz Charchowski.

 

Nie są mi znane okoliczności przybycia Jankowskich do Szamowa oraz moment posiadania lub dzierżawy tych dóbr wespół z Charkowskimi.

Jeśli chodzi Jankowskich, w tym czasie w Szamowie wystepuje kilku przedstawicieli rodu. Zapis w księgach ziemskich łęczyckich  z 1750 r [Lanc.Obl.31], dotyczy sporu o dobra Budki (prawdopodobnie chodzi o Wargawę Budki) występują Generosus małżonkowie Jankowscy, Andrzej Janowski i Marianna z Tanskich przeciwko Wojciechowi  Charchowskiemu mieczniku chełmińskim. Podczas wizji dóbr Szamowa z 25 stycznia 1749 roku występuje Antoni Jankowski. Tego samego roku w Księgach Ziemskich Łęczyckich zostaje oblatowany dokument dotyczący bonorum Szamowo w którym występują Andrzej oraz Jakub Jankowscy, być może bracia. Zapis dotyczy ich dziedzicznej częsci Szamowa. Po śmierci Andrzeja w 1782 r. w Szamowie pozostaje jego syn Mateusz i wraz z żoną Marianna Mieczkowską.  Tu w 1801 roku rodzi się jego syn Maciej. W 1809 r. w wieku 67 lat umiera Mateusz, owdowiały dziedzic swojej części Szamowa. Sądze że niedługo po jego śmierci Jankowscy opuścili Szamów. Podczas ślubu w 1832 r. Macieja Jankowskiego a więc syna wspomnianego Mateusza z Klarą Stępowską, Maciej jako swoje zamieszkanie podaje już nie Szamów ale miejscowość Muchnice (gmina Strzelce).

 

Podział Szamowa na cześć tzw. Jankowskiego wśród lokalnej społeczności zachował się na dłużej. Spisy dziesiecin opłacanych do kościoła Witońskiego z lat 1838-58, wymieniają wieś Szamów oraz tzw. cześć Jankowskiego

Druga częśc Szamowa miała należeć do Charkowskich vel Chorkowskich. Więcej o rodzinie, można przeczytać tutaj

Wojciecha Charkowski, miecznik chełmiński, prócz własności lub dzierżawy połowy Szamowa był także właścicielem na wsiach Kuchary (k.Topoli), oraz Rybitwy. Jego żoną była Domicella z Kraśnickich herbu Rawicz z Gledzianowa.

 W 1759 w Kucharach w obecności wdowy Franciszki ze Słubickich 1voto Kleniewskiej 2voto Szymona Grabowskiego z jednej strony i Wojciecha Charkowskiego z drugiej następuje potwierdzenie umowy dzierżawy dóbr części Szamów oraz przelania  pewnych sum na  Katarzynę i Felicjanne panny z 1 małżeństwa oraz Józefa z drugiego. Następnie Charkowski posesor Szamowa zobowiązuje się sukcesorom przelać prowizję pannom Kleniewskim jako posagu z dóbr ich ojca.

 

Dalej Wojciech Charkowski potwierdza umowe dzierżawy w oraz zobowiązuje się do wypłacenie pewnych sum min. Jadwidze z Szamowskich Magnuskiej zakonnicy łowickiego Zakonu Św.  Franciszka (Klasztor Sióstr Bernardynek)

Po swojej bezpotomnej śmierci ok. 1762 roku Wojciech Charkowski przekazuje prawa do swych dóbr na rzecz dzieci swojego brata Stanisława. Kuchary, Rybitwy otrzymuje bratanek Mateusz natomiast Szamów bratanek Jan. W 1774 Jan Rolicz Charkowski rzekomy wojski szadkowski wg. dokumentu zapisanego w grodzie łęczyckim podaje się „Bonorum Szamów consistentium haeres et possesor”

W wyniku tej trwającej prawie sto lat własności Szamowa przez dwie rodziny, wykształcił się na stałe ich podział na dwie części: Szamów  litera A, oraz Szamów litera B.

Szamów w części A moża powiedzieć że terytorialnie obejmował obecnie wsie (parcele): Olesice, Rudniki, Gozdków. Część B zwana Jankowszczyzna i odpowiadała obecnej wsi Szamów (tzw. kolonia Szamów). Część „A” była kilkakrotnie większa od części „B”

 


 

Szamów A i B

Prawdopodobnie już ok 1790 roku Szamów (w części oznaczonej jako lit. A) należy do rodziny Stępowskich wywodzących się ze Stępowa koło Kiernozi. Są nimi Wiktor oraz Elżbieta z Łobockich Stępowscy. W Szamowie w 1790 rodzi się syn Franciszek, w nastepstwie gospodarujący w Szamowie. Przez jakiś czas Wiktor Stepowski wypuszcza w dzierzawę Szamów (lata 1814-1820) Leonowi Stepowskiemu , archiwiście ksiąg Grodzkich i Ziemskich Łęczyckich.

Niestety nowym właścicielom nie wiedzie się za dobrzę, bowiem 12 marca 1828 roku min. w Gazecie Warszawskiej ukazuje się ogłoszenie o zajęciu przez komornika zadłużonego majątku Szamowo Litera B zwanego Jankowszczyzna należącego prawem własności do Franciszka Stepowskiego jako dłużnika. Wierzycielem jest Tomasz Rudnicki Rejent Kancelarii  Ziemiańskiej Województwa Mazowieckiego (prywatnie już od 1823 r. mąż Felicjanny Szamowskiej.). Zostają określone warunki sprzedaży i wystawienia Szamowa w części „B” na publiczna licytacje na dzień 16 kwietnia 1828 roku. Jednocześnie popierający sprzedaż Rudnicki ofiaruje za dobra te 8 tysięcy 667 złotych polskich.

 

Podobine wygląda sytuacja pozostałej części Szamowa oznaczonej Literą A.

Właścicielem tej części Szamowa jest również Franciszek Stępowski, jako spadkobierca po swoim ojcu Wiktorze zmarłym w 1809 roku.

Prócz Szamowa ma być także licytowana: Wargawa Młoda czyli Mała  prawem własności należąca do małżonków Doroty ze Stępowskich Gajewskiej (siostry Franciszka) oraz jej męża Franciszka Gajewskiego oraz Glinnik i Ziewaniczki Krystyny w parafii Waliszewskiey, w powiecie Brzezińskim należące do Karola Stępowskiego ze wsi Podłężyce w Powiecie Szadkowskim Województwie Kaliskim zamieszkałego, otrzymane w spadku po ojcu Wiktorze Stępowskim.

Zajęcie majatku następuje na żądanie wierzycieli: Eugeniusza Szamowskiego (syna) uniwersalnym sukcesorze po Ignacym Szamowskim z Witaszewic i Mateusza z Rycerzewa i Kalinowy sukcesora po Onufrym Szamowskim.

Dokładny opis wsi zawiera także informacje o wielkości majątków.

Szamów częsć B zajmuje 2 wółki chełmińskie i 15 mórg co odpowiada dzisiejszym 45 hektarom, Szamów w części A to 30 włók chełmińskich a wieć ok 538 ha., Wargawa Młoda zajmuje 7,5 wółki czyli 134 hektary.

 

Dłużnicy Stępowscy składają apelację na”uznanie wszystkich dóbr jednym postępowaniem subhastacyjnym za niewłaściwe”. Następnie w kwietniu 1830 roku wyrokiem Sądu Apleacyjnego postepowanie subhastacyjne (egzekucja z nieruchomości poprzez jej licytację) zostało uchylone, i zostaje wyznaczony nowy termin licytacji Szamowa Litery A, Wargawy Młodej, Glinnika i Ziewaniczek .

W między czasie na 3 lata (1830-1833) wsie zostają wydzierżawione: Szamów Franciszkowi Ostrowskiemu,  Wargawa Edwardowi Wyrembowskiemu, zaś Glinnik Romualdowi Górskiemu.

Ostatecznie w 1832 roku po odżuceniu rekursu (apelacji)  ze strony dłużników Stępowskich, zapada termin ostatecznej licytacji części „A” wyznaczony na 20 września 1833 roku. Licytacja Szamowa ma zacząć się od sumy 66,667 .złp, Wargawy od summy 26,667 .złp, a Glinika z przyleglościami od zł. 53,334.

 

Co się działo dalej możemy się tylko domyślać. Prawdopodobnie Szamowskim udało się odzyskać dziedziczne dobra.  Pomiędzy wierzycielami, blisko spokrewnionymi ze sobą, musiało dojść do zawarcia  umowy co do przyszłej własności  Szamowa. Majątek – część A oraz B, powrócił na własność Szamowskich z Rycerzewa i Witaszewic. Dobra te następnie musiały zostać  zapisane Felicjanne Szamowskiej, córce Mateusza (zm.1835) bowiem w na mapie Dóbr Szamowa wykonanej w 1843 roku widnieje podpis Tomasza Rudnickiego, męża Felicjanny tytułującego się dziedzicem Szamowa.

 


 

Rudniccy herbu Lis

A więc nowymi właścicielami Szamowa są Rudniccy. Ślub Felicjanny Karoliny Szamowskiej i Tomasza Józefa Rudnickiego odbył się 10.02.1823 roku w kościele Rdutowskim. Felicjanna urodziła i wychowała się w pobliskim Rycerzewie, należącym do jej ojca szambelana Mateusza Szamowskiego i Marianny Polewskiej. Tomasz Rudnicki, lat 33 był rozwiedzonym Rejentem Kancelarii Ziemskiej Hipotecznej woj. Mazowieckiego w Warszawie, Felicjanna miała wówczas 20 lat.

Z względu na sprawowaną fukcją Rejenta Ziemskiego Rudniccy często bywali w Warszawie gdzie rodzą się ich dieci. W 1826 roku syn Ferdynand Kajetan, w 1833 Natalia, w 1840 r. Eugeniusz Józef, a w 1841 r. Felicjanna Weronika. Pozostałe dzieci urodziły się w Szamowie tj: Tomasz Władysław, Marianna, Eugeniusz       

Córka Tomasza i Felicjanny-Natalia wychodzi w 1858 r. za Franciszka Niesiołowskiego, wówczas ekonoma z Szewc Górnych. Zamieszkują w Wargawce (Wargawie Małej) którą po wykupieniu długu Szamowscy przekazali Felicjannie Rudnickiej, w nastepstwie otrzymała je córka Natalia.

Córka Marianna w 1846 wychodzi za Alojzego Szamowskiego, wdowca syna Antoniego i Tekli Polewskiej. Ich Córka Stefania zamężna za Tofila Voghta, sędziego z Warszawy

Z potomstwa na majątku w Szamowie pozostaje najmłodszy syn Ferdynand. W 1854 roku w miejscowości Orle w powiecie radziejowskim, żonaty z Klementyną Franciszką Zakrzewską. Klementyna pochodziła z Poddębic, była córką Anny z Kamerów i Izydora Alfonsa Zakrzewskiego własciciela miasta Poddębice i wsi przyległych min: Byczyna, Łażki, Chropy, Klementów oraz wsi czynszowej Praga. W 1865 Ferdynand kupuje na licytacji majątek Siemień (woj. Lubelskie pow. Parczewski) wraz z dobrami: Wierzchowiny, Tulniki, Wólka Siemieńska i Brwinów. W 1873 sprzedaje je Augustowi Zaorskiemu. Przed kupnem Siemienia, a wiec ok 1856-57 Ferdynand nie jest właścicielem Szamowa. Jako świadek przy śmierci ojca Tomasza podpisuje się posesorem Szamowa. Przy narodzinach Alfonsa Ferdynanda w 1873 r. podaje się włascielem majątku ziemskiego Siemień. Szamowa już nie wymienia.

Tomasz Rudnicki umiera w 1856 roku w Warszawie w wieku 67 lat. Także w Warszawie w 1866 r. umiera Felicjanna. Na Warszawskich Powązkach znajduje się ich rodzinny grobowiec.

Od nazwiska właścicieli  - Rudnickich przyjmuje swoją nazwę osada Rudniki. Kiedyś część Szamowa, pózniej funkcjonowała jako folwark, w następstwie parcelacji wydzialona z majątku.

Następnymi właścicielami Szamowa są Julian i Delfina z Jabłońskich Skwarscy.

 


Skwarscy herbu Zaręba

 

Dziadkowie Juliana Skwarskiego pochodzili z Bielaw Skrzańskich parafi Trębki koło Gostynina. Tu w 1793 ślubuje dziadek Juliana - Adam Skwarski z Franciszką Garbowską z Leśniewic parafii Gostynin. Mają co najmniej troje dzieci:

  1. Ur. w 1801 r. Marianna, zamężna w 1845 w Warszawie za Franciszka Sądzyńskiego Archiwistę Sądu Poprawczego
  2. Ur. w 1794 r. Klemens, obrońca Prokuratury w Warszawie
  3. 1797 r. Ludwik Bartłomiej, ojciec Juliana, urzędnik państwowy w Warszawie skąd przenosi się do Łęczycy. Karierę zaczyna jako Sędzia Sądu Kryminalny Guberni Warszawskiej i Kaliskiej. Do 1827 r. był asesorem Sądu Policji Poprawczej obw. warszawskiego, od 1827 podsędkiem kryminalnym w Łeczycy, od 1829 Sedzia Sądu Pokoju. Od 1837 sędzią prezydującym w Sądzie Policji Poprawczej w Łęczycy, a w 1843 został mianowany sędzią Sądu Kryminalnego w Warszawie. Jest też właścicielem wsi Włostowice (gm. Piątek)

W 1827 r. w obwodzie Radomskim w parafii Jasionna (obecnie pow. Białobrzegi) Ludwik Bartłomiej bieże ślub z Konstancją Lachmańską córką dziedziców wsi Kozuchowizna w woj. sandomierskim obwodzie Radomskim (obcecnie Korzuchów). Dzieci to: Leopold Klemens oraz Klemens Julian, oraz sześć córek. Z linii męskiej:

  1. Leopold Klemens ur. W 1835 w Łęczycy , zmarł młodo wieku 30 lat w Włostowicach – wsi dziedzicznej, otrzymanej zapewne po ojcu.
  2. Klemens Julian ur. 1828 w Łęczycy. Około 1850 żeni się z o 2 lata starszą Delfiną z Jabłońskich (ur. 1826 we Włocławku) córką Jana Jabłońskiego i Zuzanny Skotnickiej. Mieszkają w Kaszewach Kościelnych, których Julian Skwarski jest właścicielem. W 1861 Kaszewy kupuje Michał Sokolnicki z żoną Konstancją ze Świętosławskich. Krótko przed sprzedażą Kaszew, Julian kupuje Szamów. Do pełnoletności dyżyła córka Katarzyna Józefa, ur. w 1860 roku w Szamowie. W 1872 w majątku umiera Maria Sądzyńska domo Skwarska, a więc córka dziadka Juliana - Adama i Garbowskiej. Julian Skwarski umiera w 1877 roku.

Nie posiadam informacji o losach majątku pomiedzy rokiem 1877 a 1890.

 

Pawłowscy

 

Przed rokiem 1890  majatek Szamów popada w długi. „Gazeta Warszawska” z dnia 15 marca 1890 podaje warunki mającej odbyć się licytacji:

„ SZAMÓW A, B. z folwarkiem Rudniki i kolonią Józefów, jak również czterech osad Kolonialnych, ze wszystkiemi należnościami, w pow. Łęczyckim położone . Zaległości w chwili sprzedaży wynosić będą 2 279 rubli. 18. kopiejek.  Licytacja ma odbyć  się w kancelarii Notariusza Władysława Jawornickiego, dnia 4 (16) września 1890 r., i rozpocznie się od sumy rs. 45,990 kop. 59. Ponowne ogłoszenie ukazuje się w 1893 roku w Gazecie Warszawskiej. Dyrekcja Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Kaliszu informuje ze ponizsze dobra zostają wystawione za zaległości na sprzedaż przymusową, która odbyć się ma w Kaliszu.

Majątek kupuje niejaki Kalikst Pawłowski z Warszawy, wówczas doktor medycyny. Do kupna musiało dojść ok.1897-98 roku. W 1898 roku nowy właściciel rozpoczyna parcelację wówczas 35 włókowego majątku (ok. 580 ha) (Litera A – 30, B – 2 włóki)

Z dokumentów majątku wiadomo że na kupno Szamowa AB, Kalikst Pawłowski zaciągnął kredyt  w wysokości 68 525 rubli. Z czego 30 142 rubli należała do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.

 Ta część majątku, zachowa sie potocznie jako Szamów-Pawłówka

Uwłaszczenie i parcelacja majątku

 

W celu odciągniecia chłopstwa od udziału w powstaniu styczniowym, car Aleksander II w 1864 roku w Królestwie Polskim wydaje  tzw. Ukaz carski „O urządzeniu włościan w Królestwie Polskim”. Ustawa znosiła obowiązek pańszczyzny chłopa względem właściciela ziemskiego. Realizacja ukazu o urządzeniu włościan w Królestwie Polskim po 1864 r. spowodowała konieczność sporządzenia dokumentów uwłaszczeniowych w postaci tzw. tabel likwidacyjnych, Projekty tabel likwidacyjnych sporządzali właściciele dóbr lub ich pełnomocnicy. Tabele wraz z załącznikami w postaci planów i rejestrów pomiarowych, przedkładano komisjom włościańskim, do końcowego zatwierdzenia przez Centralną Komisję do Spraw Włościańskich.

Dla majątku Szamów odpowiednie pomiary wykonywane były w 1898 roku przez geometrę Konczakowskiego. Tabele likwidacyjne prawdopodobnie nie zachowały się do naszych czasów.

Do celów parcelacji i w celu umożliwienia kupna ziemi przez okolicznych włościan, w 1900 roku Szamów został podzielony przynajmniej na 3 częsci.

  1. część nazwanym Szamowem litera AB AI mająca powierzchnie 120 dziesięcin 425 sążni, co w przybliżeniu była równa ok. 132 ha
  2. część nazwanym Szamowem litera AB AII mająca powierzchnie 136 dziesiecin 890 sążni, co w przybliżeniu była równa ok. 149 ha
  3. część nazwanym Szamowem litera AB AIII mająca powierzchnie 138 dziesięcin 570 sążni, co w przybliżeniu była równa ok. 151 ha

 

Prócz tego z majątku został wyłączony dział o wielkości 31 dziesięcin 2010 sążni (ok.35 ha)

 będący bezpośrednio w otoczeniu dworu. Była to osobista własność Kaliksta Pawłowskiego. Księga hipoteczna wykazuje także dział Szamów Józefów o wielkości 55 sążni

Podział i wielkość poszczególnych cześci wynikał i zależał przede wszystkim od grup osób chętnych na kupno ziemi. Grupy te nazywane były wtedy Towarzystwami. Takim Towarzystwom na zakup ziemi Bank Kredytowy udzialał stosownej pożyczki.

I tak też było z wydzieloną częścią Szamowa AB AI, nazwaną Towarzystwem Olesickim 23 gospodarstw, które to towarzystwo utworzyło 23 włościan, chętnych do kupna ziemi od ówczesnego właściciela. Część Olesickaja miała powierzchnie 132 hektarów. W celu kupna przez Towarzystwo Olesickie została zaciągnięta pożyczka w wysokości 19 000 rubli w Włościańskim Banku Rolnym. Całkowita wartość tranzakcji kupna obligowała na 24 987 rubli.

 

Towarzystwo Olesickie graniczyć miało z z gruntami Towarzysta Gozdkowskiego i Rudnickiego. Nie znalazlem dokumentów które by jednoznacznie potwierdzały że pozostałe części Szamowa czyli AII oraz AIII były właśnie tymi towarzystwami.  Faktem jest, że wieś Rudniki oraz Gozdków wydzieliły się z gruntów majątku Szamowa, a powstałe i powołane w tym czasie Towarzystwa dały początek nowym miejscowością

 

Nie posiadam informacji o rodzicach Kaliksta Pawłowskiego oraz co skłoniło go do kupna Szamowa. Być może była to okazja do zainwestowania i zarobienia na kupnie-sprzedaży.

Na podstawie zebranych informacji, postaram się trochę szerzej przedstawić osobę Kaliksta Pawłowskiego oraz jego rodziny. Myślę że na to zasługuje.

Kalikst Wincentynowicz Pawłowski – bo tak jest przedstawiany w urzędowych dokumentach hipoteki Szamowa, był synem Wincentego, na co  wskazuje jego drugie imię odojcowskie (Otczestwo - ros. Отчество) tzn. imię pochodzące od imienia ojca używane formalnie przy zapisach.

Na podstawie inskrypcji na rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach można ustalić że urodził się w 1834 roku. Był doktorem medycyny z Warszawy, pochodził zapewne ze stanu szlacheckiego

Nie posiadam informacji czy urodził się w Warszawie oraz gdzie studiował medycynę. Pierwsze informacje o Pawłowskim pochodzą z  prasy z roku 1864. „Gazeta Narodowa” (Nr.4 1864)   informuje z Moskwy o aresztowaniu przez żandarmerie moskiewską (studia medyczne na Uniwersytecie w Moskwie?) wówczas 29 letniego wolno-praktykującego lekarza Kaliksta Pawłowskiego. Za próbę  rozpowszechniania wezwania „Ziemli i Woli” (ros. Земля и Воля, pol. Ziemia i Wolność, ogranizacja której celem było obalenie cara, w oparciu o bunt chłopów, oraz wprowadzenie socjalizmu). W czasie rewizji w jego mieszkaniu miał wstąpić do niego jeden z członków polskiego Towarzystwa Tajnego — Aleksander Zelwerowicz. W wyniku wyroku który zapadł Kalikst został zesłany na daleki wschód na lat 5 do ciężkich robót w zakładach przemysłowych, a po ustaniu kary miał zostać na Syberii na zawsze.

W maju 1864 r. na mocy postanowienia carskiego Pawłowski zostal zwolniony z katorgi i wyznaczono mu jako miejsce osiedlenia Irkuck.

W latach 1866-1869 pracuje w Irkucku jako młodszy felczer przy cywilnym szpitalu, w czerwcu 1873 r. został wyznaczony ordynatorem chirurgii w Szpitalu Kuzniecowskim

 

W Irkucku Kalikst poznaje swoją przyszłą żonę – Bronisławę Ciesielską.

Bronisława - córka Józefa Ciesielskiego i Wandy Tymienieckiej urodziła się w 1844 w miejscowości Krobanówek (pow.Zduńska Wola). Jej ojciec był dzierżawcą tej wsi. Matka Wanda była córką Wincentego i Praksedy Podczaskiej. Mieli co najmnie 4 córki:

Bronisława (ur. 1844), Romana Michalina (ur. 1843) Adela Antonina (ur. 1845), Konstancja Józefa (ur. 1847). Przed 1863 rokiem Józef przenosi się do Warszawy gdzie pracuje jako urzędnik pocztowy. W czasie Powtania Styczniowego pracując na poczcie Józef zajmował się ekspedycją nielegalnych przesyłek, które trafiały do jego prywatnego mieszkania. Areszowany 1.VI.1864 został skazany na 4 lata ciężkich robót w zakładach. Zesłany na począku do Usola później został przeniesiony do Irkucka. W 1872 do Irkucka do Józefa przyjezdza jego żona Wandą oraz jej dwie najstarsze córki: Romana oraz Bronisława. Bronisława tam poznaje swojego przyszłego męża. W tym samym roku we wrześniu 1872 roku 18 letnia Bronisława wstępuję w związek małżeński z 38-letnim Kalikstem Pawłowskim.

Tam prawdopodobnie przychodzi na świat jego pierwszy syn Bronisław Marian.

Kalikst wraz z żoną powraca do Warszawy w 1874 roku. Kurier Warszawski nr. 230 z 1875 donosi że: „ Doktor Kalikst Pawłowski po powrocie z Irkucka, zamieszkał przy ulicy Nowy Świat. Chorych przyjmuje pomiedzy 8-9 oraz 15-16. Specjalizuje się chorobami kobiet i dzieci
Kalikst i Bronisława mieli co najmniej pięcioro potomstwa: Bronisław Marian (ur. prawdopodobnie w Irkucku) , Kalikst Bronisław, Jadwiga, Maria oraz Julia.  Żona Bronisława Ciesielska umiera w 1885 roku w Warszawie w wieku 35 lat.

  

Jak już wpomniałem, około 1898-99 roku Kalikst Pawłowski kupuje Szamów. Dokonuje podziału  i rozparcelowuje majątek. W 1900 roku Kalikst dokonuje spłat długów zaciągniętych na zakup Szamowa. Oprócz Banków, spłaty należą się też min. rodzinie Seweryny Stanilewicz. ( 11 000 rubli, ) Konstancji i Marcelemu Wojciechowskim 9800 rubli (Konstancja była siostrą Bronisławy, żony Kaliksta) oraz Fabryce Konstancja z Kutna.

W 1901 roku swoją część z majątku Szamowa Kalikst sprzedaje pochodzącemy z gminy Strzelce Antoniemu Szewczyczakowi synowi Jacentego. 31 sążni 2010 dziesięcin (ok.35 ha) zostaje wycenione na 8 000 rubli.

Antoniemu Szewczyczakowi nie udaje się spłacić całości sumy należnej się Pawłowskiemu, w 1903 roku postanawia sprzedać nabyty nie tak dawno dział nowym właścicielom. Są nimi Piotr Jaworski syn Wincentego i jego żona Zofia z Fijałkowskich Jaworska.

Kalikst Pawłowski zmarł w 1907 roku. Zostaje pochowany w rodzinnym grobowcu na Powązkach obok swej zony Bronisławy.

 

Nowi łaściciele długo nie cieszą się gospodarstwem. W 1911 roku Jaworscy sprzedają swoją część Szamowa Stefanowi Kawieckiemu  i jego żonie Wandzie z Byszewskich za sumę 11 000 rubli. Na zakup Szamowa Kawieccy zaciągają pożyczke w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim, którą to spłacają dopiero w 1917 roku.

 


Kawieccy

 

Stefan Kawiecki był synem Antoniego i Florentyny Żelisławskiej. Antoni był właścicielem wsi Ogrodzona od 1868 roku.

Wanda Byszewska urodziła się w 1880 roku w Proboszczewicach w parafii Zgierz. Była córką Dionizego Byszewskiego właściciela Proboszczewic i Kazimiery Żelisławskiej.

W tym samym czasie Kawieccy zarządzają też majątkiem Wychny koło Krośniewic.

Kawieccy byli ostatnimi właścicielami majątku Szamów-Pawłówka przed II wojną światową. W następstwie gospodarstwo przejął ich syn Jan Kawiecki

 

Wieś i folwark

 

W 1827 r. według Tabeli Miast i Wsi Królestwa Polskiego wieś i folwark posiadały 17 domów, 201 mieszkańców.

Dość ciekawych informacji o wielkości wsi i wyglądzie okolicy w 1832 r. dostarcza wspomniana już licytacja zadłużonych dóbr. Czytamy tam:

"Wieś Szamów część lit. A. ma rozległości około 30 włók chełmińskich (1 włóka chełmińska to ok. 17 ha, co daje ok. 500 ha), w jednej połowie drugiej klasy pszennej, a w drugiej połowie klasy drugiej żytnej, w której pola orne około 18 włók, lasek z osiczyny (olszyny), dębiny i brzeziny znacznie zniszczony, około włóki jednej (17 ha) , zarośle i pastwiska około włók 10, lasek olszowy i brzozowy mały około morgów 12 (ok 7 ha), ogrody około morgów 15 (ok. 8,5 ha), miejsca na zabudowania, podwórza, drogi, rowy, stawy wodościeki, około morgów 28 zajmują.
Znajdujący się we wsi tey młynarz Woyciech Lubecki płaci czynsz. Zabudowania są: dwór, przy którym ogród z altanką i pszczelnik, kurniki; folwark murowany, na owczarnię obrócony, sieczkarnia, stajnia i szpichlerz razem, spichlerz osobno, stodół trzy, wolarnia, owczarnia, obora osobna, stajnia, wozownia i trzeci spichlerz, wszystko równie jak dwór z drzewa, browarek z kamienia murowany, uzd i kuźnia drewniana, karczma, wiatrak, dwanaście chałup wiejskich numerami 2. 4-6.8.9. 10. 11. 12. 13. 14- 15 i 16 oznaczonych, przy który ci wszystkich
(wymienieni wyżej) znajdują się zabudowania gospodarskie, prócz przy chałupie oznaczoney Nr. 12 . Dobra te są obciążone służebnością pastwiska dla części Szamowa lit. B . Jankowszczyzna zwanej.

 

W 1872 roku dobra Szamów części A i B składały się z folwarku Szamów oraz parceli Rudniki. Na 900 mórg (co daje ok 500 ha) składało się min. 72 mórg lasu nieurządzonego. Zabudowa w tym czasie składała się z 19 budynków murowanych i 12 drewnianych.

Wieś posiadała wiatrak, który prawdopodobnie stał przy dukcie z Szamowa do Osędowic (co widać na mapach Gilli'ego i Perthesa z lat 1793-1834, oraz mapie dóbr Szamowa z 1843 r.). Niestety nie wiadomo kto był jego właścicielem.

Przyglądając sie na mapy Gilli'ego, Perthesa widać jeszcze pozostałość boru który rósł pomiędzy Szamowem, Wargawką a dzisiejszym Gozdkowem. Pozostałością po nim jest prawdopodobnie ok. 500 letni dąb rosnący przy obecnej drodze z Szamowa do Witoni. Las ten miał być niegdyś kupiony przez łęczyckiego żyda, a wspomniany dąb uchronić od ścięcia miała zawieszona kapliczka, która wisi tam do dziś dnia.

 

Pod koniec XIX w. folwark Szamów posiadał 11 domów, 29 mieszkańców, wieś posiadała wraz z Wargawą 19 domów (Wargawa 6 domów) i 381 mieszkańców.

 

Jak już wspomniałem, w latach 1834-1840 właścicielem Szamowa był Tomasz Rudnicki, którego podpis widnieje na mapie dóbr Szamowa i Młodej Wargawy, obok Morzkowskiego dziedzica Żelaznej (patrz galeria)..

 


Dwór w Szamowie

 

Na przełomie XVI-XVII w istniał tu dwór murowany wzniesiony na kopcu otoczonym fosą, być może początki istnienia mogą sięgać czasów wczesnośredniowiecznych, jednak na wcześniejsze jego istnienie niestety nie ma dowodów. Do czasów powojennych istniała jeszcze szeroka fosa, obecnie zasypana.

Tak jak opisuje Leszek Kajzer w swojej pracy. Studia nad świeckim budownictwem obronnym woj. łęczyckiego w XIII-XVII w. kłopotliwą sprawa jest właściwa interpretacja dworu w Szamowie. Opisy w księgach grodzkich Łęczyckich z lat 1749 oraz 1763 a także dane topograficzne (mapa dóbr Szamów z 1843 r. na której widoczna jest fosa i jej układ) nie pozostawia wątpliwości iż był to dwór wzniesiony na czworobocznym kopcu, otoczonym dość szeroką fosą (20-30m). Trudno powiedzieć czy był to dwór murowany czy drewniany z murowanym przyziemiem-piwnicami. Majątek Szamowskich i ich wysoka w XVIII w. pozycja pozwalają przypuszczać że opisywane relikty to pozostałość dworu murowanego lub o murowanej piwnicznej kondygnacji.

Wizja dóbr Szamowa w roku 1749 uczyniona"

"Dnia 25 stycznia spisana (przez) Franciszka Pernowskiego wolnego(lub Woźnego) aktualnego przy szlachetnie urodzonych Antoniego Jankowskiego i Marcina Łajewskiego (Łagiewskiego) rzetelnie opisana i niżej wyrażona ... tych że ich mościom podpisana.

Dworu nie masz, tylko kopiec na którym kiedy dwór bywał, na którym kopcu dwa sklepy (sklepienie,piwnica,skarbiec) murowane, na których tylko kawałek poszycia. W jednym sklepie kominek wywiedziony i okno z kratą żelazna i drzwi drewniane z zawiasami, w drugim sklepie dziura na okno. Folwarku połowa to jest izba w słupy stawiana tylko okna dwa w drzewo oprawione drzewo spróchniałe i pognite, piec ulepiony z kamieni drzwi na zawiasach. Na ... tego folwarku browarek z belów prostych zły komin tylko na samych podporach stoi, do żadnej reperacji nie zdatny, za tymże browarkiem chlewik ze chrustu z poszyciem niezłym bez wierzchu z belów w słupy nieobrobionych na kształt obórki w którym piec z kamieni suszenie na górze. Stajnia o 2 przęsłach złób przy prawej stronie podłoga w tej stanie zła zgniła, za tą stajnią obórka z chrustu ogrodzona z poszyciem miejscami złym miejscami nowo poprawionym, stodoła o 2 klepiskach, jedno klepisko do P. Jankowskiego drugie ... słupy podwleczone zniszczone drugie dachy pognite całe tylko podporą popodpierane.

Druga stodoła gorsza z kretesem zła nie tylko dachy ale i kozły prawie wszystkie podparte. Także przy folwarku karmik(kurnik) zły reperacji potrzebuje.

Chałupy chłopskie

Pierwsza chałupa Sebastiana Wróbla ... prawie chłop pod niebem siedzi, druga karczma nazwana Izba tylko bez komory zła, drzewo spróchniałe, belki z obiełkami powyłaziły znacznej reparacji potrzebuje komin w tej że chałupie obala. Trzecia chałupa z belów bez komory postawiona niezła, u Dominika Kozła chałupa stara z belów postawiona z komora, piąta Wojciecha Szewczyka zła drzewo spróchniałe pogniłe reparacji potrzebuje, szósta Maćkawa kmiecia niezła, 7-ma Andrzeja Olejnika z komorą, stara zła z gruntu reparacji potrzebuje, 8-ma Jana kowala stara zła drzewo spróchniałe wielkiej reperacji potrzebuje, 9-ta Jakuba Stępki stara cała, tylko sień reperacji potrzebuje, 10-ta chałupa Płucienikowska pusta w której mieszkał P. Dzierżanowski z kretesem zła do reperacji się żadnej nie nadaje.

Zasiewki dworskie ozime, to jest żyta teraz zasianego zagonami 418, Jerzyny żadnej nie masz do siewu, co rzetelnie spisawszy wszystkimi swemi podpisujemy.

Antoni Jankowski, Marcin Łajewski (Gajewski?)

 

Drugi zaś opis notuje obecność nowego dworu (obok starego) zbudowanego w latach 1749-1763: ["] przed dworem zaś na kopcu sklepów dwa murowanych, niczym nie pokryte, do których drzwi jedne na zawiasach z wrzeciądzem i skoblami, za tym ze dworem sad jest chrustem ogrodzony"

 

Prawdopodobnie mogą być to pozostałości dworu murowanego (kasztelanii?) wzniesionego w XVI w. przez kasztelana Jana Szamowskiego.

 

 

---------------------------------------------------------

Bibliografia:

1. Księgi grodzkie łęczyckie, Castr. Lanc. Rel. 30, 52 .[AGAD]

2. Korytkowski Jan, "Arcybiskupi gnieźnieńscy T. 3"

3. Władysław Semkowicz, ?Wywody szlachectwa w Polsce XIV-XVII? 1913 r.

4. Tabela miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności T.2 1827 r.

5. Leszek Kajzer "Studia nad świeckim budownictwem obronnym woj. łęczyckiego w XIII-XVII w."

6. "Regestr diecezjów" Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie w 1783 r.

7. Przewodnik po Guberni Kaliskiej z kolorowaną szczegółową mapą miast, osad, wsi. Warszawa: Stanisław Graeve, 1912

8. Dziennik Powszechny 1832 r., nr. 320

9. http://geneteka.genealodzy.pl/

http://www.lubelskieklimaty.pl/znani-i-nieznani/144-z/682-zaorscy.html - Siemień

Lesiak H., Szlakiem dworów regionu kutnowskiego, Kutno 2007, s. 244-246.

Dobra ziemskie Szamów AB. Księga wieczysta 107 sygnatura: 51/129/0/1641. AP Kutno

 Zbiór dokumentów do księgi hipotecznej Dóbr Ziemskich Szamów nr KW 107; 51/129/0/1642; 1890-1930

Informacje uzyskane od Pani Weroniki Kiszenia;

http://zeslaniec.pl/70/Kiszenia.pdf

 

 

 

RUDNICKA

Joomla templates by a4joomla